KREMNIY KARBIDINI SINTEZ QILISH UCHUN KATTA QUYOSH PECHLARINING TEXNOLOGIK VA ENERGETIK IMKONIYATLARI

Suvonova L. S.


Annotatsiya

Ushbu maqola kremniy karbidi (SiC) materialini sintez qilish jarayonida katta quvvatli quyosh pechlarining texnologik va energetik imkoniyatlarini kompleks tahlil qilishga bag‘ishlangan. Kremniy karbidi yuqori erish harorati, yuqori mexanik mustahkamligi, issiqlik va kimyoviy barqarorligi bilan ajralib turuvchi strategik ahamiyatga ega bo‘lgan funksional material hisoblanadi. U zamonaviy elektronika, aerokosmik sanoat, abraziv materiallar ishlab chiqarish va yuqori haroratli konstruksiyalarda keng qo‘llaniladi. An’anaviy Acheson usuli asosida SiC sintezi katta miqdorda elektr energiyasi sarfini talab qiladi hamda sezilarli darajada karbonat angidrid va boshqa zararli chiqindilar hosil bo‘lishi bilan tavsiflanadi.Maqolada yuqori konsentratsiyali quyosh nurlanishidan foydalanishga asoslangan quyosh pechlarining ishlash prinsipi, optik konsentratsiya tizimlari (parabolik oynalar, geliostat maydonlari) va issiqlik oqimining material yuzasida fokuslanish mexanizmlari ilmiy asosda yoritilgan. Katta quyosh pechlari yordamida 2000–3000°C diapazonidagi ekstremal haroratlarni hosil qilish imkoniyati SiC sintezining karbotermik qaytarilish reaksiyalarini (SiO₂ + 3C → SiC + 2CO) yuqori samaradorlik bilan amalga oshirishga sharoit yaratadi. Jarayon kinetikasi, issiqlik uzatish xususiyatlari va reaksiya muhitining termodinamik parametrlariga quyosh nurlanishi intensivligining ta’siri tahlil qilinadi.Tadqiqotda quyosh pechlarining energetik samaradorligi an’anaviy elektr pechlari bilan qiyosiy baholanib, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish orqali umumiy energiya sarfini kamaytirish imkoniyatlari ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, karbon chiqindilarini kamaytirish, ekologik xavfsizlikni ta’minlash va “yashil texnologiyalar” konsepsiyasiga mos keluvchi ishlab chiqarish jarayonlarini rivojlantirish nuqtai nazaridan ushbu usulning ustunliklari asoslab beriladi. Olingan natijalar katta quvvatli quyosh pechlaridan foydalanish kremniy karbidi sintezida energiya tejamkor, ekologik toza va iqtisodiy jihatdan istiqbolli texnologiya ekanligini ko‘rsatadi. Mazkur yondashuv yuqori haroratli materiallar ishlab chiqarishda innovatsion yo‘nalish sifatida baholanib, kelgusida sanoat miqyosida qo‘llash uchun ilmiy va texnologik asos yaratadi.


Adabiyotlar

  1. Quyosh energiyasini jamlash texnologiyalari, s. 74–77.
  2. Quyosh radiatsiyasi zichligini tadqiq qilish, p. 221–223.
  3. Vissarionov V.I. va boshqalar. Energiya tizimlari taqqoslanishi, 317 b.
  4. Quyosh energiyasi tizimlari samaradorligi, p. 211–212.
  5. Quyosh-vodorod tizimlari samaradorligi, s. 143–146.
  6. UMFA Materialshunoslik instituti tadqiqotlari, s. 155–159.