YANGI TURDAGI ERGONOMIC MAKTAB RYUKZAKLARI UCHUN BIOMEXANIK HISOB-KITOBLAR VA MATOLAR TAHLILI

Ilkhamova M. U. & Makhmudov K. Y.


Annotatsiya

Ushbu maqolada O‘zbekiston boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun mo‘ljallangan maktab ryukzaklarining ergonomik dizayni va material tanlovi biomexanik hisob-kitoblar hamda matolar tahlili asosida o‘rganildi. Tadqiqot natijalari ryukzak yuklamasining 10% tana vazni doirasida xavfsiz ekanini, ammo 15% darajada yelka yuklanmasi sezilarli oshishini ko‘rsatdi. Bel qayishi yelka kuchlanishini kamaytiruvchi eng muhim konstruktiv element sifatida aniqlandi. Nylon 600D materiali optimal tanlov sifatida tavsiya etildi. Shuningdek, anatomik shakldagi va ikki qayishli dizaynlar kuchlanish va deformatsiyani sezilarli darajada kamaytirishi isbotlandi. Taklif etilgan konstruktiv parametrlar milliy ergonomik standartlarni ishlab chiqish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.


Adabiyotlar

  1. Mackie H.W. School bag carriage: design, adjustment, carriage duration and weight [PhD dissertatsiyasi]. Massey University, Palmerston North, Yangi Zelandiya; 2006. 263 b.
  2. AL-Qato A.O. The Influence of Backpacks on Students' Backs: A Cross-Sectional Study of Schools in Tulkarm District [magistrlik dissertatsiyasi]. An-Najah National University, Falastin; 2012. 110 b.
  3. Ashraf S., Bento C., Sabino B., Antunes H., França C., Lopes H., Rodrigues A. The Impact of Schoolbags on Postural Health in School-Aged Children: An Updated Systematic Review. Future. 2026;4(1):7. doi:10.3390/future4010007. [PROSPERO: CRD420251080328]
  4. Tajriba hisoboti. Maktab o'quvchilari uchun yangi turdagi yuqori ergonomik va himoyalash xususiyatiga ega ryukzaklarni loyihalash. Toshkent; 2023. [PQ-331, 2023-yil 11-oktyabr; 206- va 212-maktablar dala ma'lumotlari, §1.5]
  5. Ilkhamova M.U., Makhmudov K.Y. Analysis of Fabrics Used in Designing Modern Backpacks for School Students. Eurasian Medical Research Periodical. 2025;42:16–19. ISSN: 2795-7624. www.geniusjournals.org
  6. Ilkhamova M.U., Makhmudov K.Y. Methods for Analysing the Ergonomic Characteristics of Schoolchildren's Backpacks. In: Proceedings of the XI International Scientific and Theoretical Conference «Sectoral Research XXI: Characteristics and Features». SCIENTIA, Chicago, AQSH; 2025-yil 19-dekabr. 233–240-betlar.
  7. Walicka-Cuprys K., Skalska-Izdebska R., Rachwal M., Truszczynska A. Influence of the Weight of a School Backpack on Spinal Curvature in the Sagittal Plane of Seven-Year-Old Children. Biomed Res Int. 2015;817913.
  8. Patil A.Y., Kulkarni S., Koppal S., Mathad S.N. Design and analysis of backpack structure for school children using FEA tool. Int J Adv Sci Eng. 2018;5(1):862–870.
  9. Amiri M., Dezfooli M.S., Mortezaei S.R. Designing an ergonomics backpack for students aged 7–9 with user-centred design approach. Work. 2012;41(S1):1193–1201.
  10. Nurboyev R.X., Usmonova Sh.A., Atanafasov M.R. va boshqalar. To'qimachilik materialshunoshligi. Darslik. Toshkent; 2022. 308 b.
  11. Xaydarov A.A. Poyabzal va charm-attorlik buyumlarini modellashtirish asoslari. O'quv qo'llanma. Toshkent: Sharq; 2007. 207 b.
  12. DIN 58124:2013. Schultaschen: Anforderungen und Prüfungen [Maktab ryukzaklari: talablar va sinov]. Deutsches Institut für Normung, Berlin; 2013.
  13. EN 13356:2001. Visibility accessories for non-professional use — Test methods and requirements. CEN, Bryussel; 2001.
  14. OEKO-TEX Standard 100. Testing for Harmful Substances. OEKO-TEX Association, Syurix; 2024.
  15. O'zDSt 2874:2018. Bolalar buyumlari. Kimyoviy xavfsizlik talablari. Toshkent: O'zstandart; 2018.