YENGIL AVTOMOBILLARNING EKSPLUATATSION JARAYONLARI YOQILG‘I SARFIGA TA’SIRI

Baxrаmov F. . & Boltayev A. I.


Annotatsiya

Mazkur maqolada yengil avtomobillarning ekspluatatsion jarayonlari yoqilg‘i sarfiga qanday va qaysi mexanizmlar orqali ta’sir ko‘rsatishi ilmiy-analitik yondashuv asosida yoritildi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, yengil avtomobilning texnik tavsifiga ko‘rsatilgan yoqilg‘i sarfi qiymati amaliyotda ko‘pincha sezilarli farq qiladi va bu farqning asosiy sababi avtomobilning o‘zi emas, balki uning real ekspluatatsion muhitidir. Ishda yoqilg‘i sarfiga ta’sir etuvchi omillar besh blokda tahlil qilindi: konstruktiv-texnik omillar, yo‘l va transport oqimi omillari, iqlim va tashqi muhit omillari, servis va texnik holat omillari hamda haydovchining boshqaruv uslubi bilan bog‘liq omillar. Maqolaning ilmiy yangiligi shundan iboratki, yoqilg‘i sarfi alohida ko‘rsatkich emas, balki “avtomobil - haydovchi - yo‘l - muhit - servis” tizimining integral natijasi sifatida talqin qilindi. Shuningdek, ekspluatatsion ta’sirlar bo‘yicha konseptual model taklif qilinib, shahardagi tirbandlik, tezlanish-tormozlanish chastotasi, sovuq ishga tushirish, g‘ildirak bosimi, ortiqcha yuk, konditsioner yuklamasi va agressiv boshqaruv uslubi yoqilg‘i sarfini sezilarli oshirishi asoslab berildi. Amaliy jihatdan eng katta tejamkorlik zahirasi yangi dvigatel sotib olishda emas, balki mavjud avtomobilni oqilona ekspluatatsiya qilish, texnik sozlikni saqlash va eko-haydash ko‘nikmalarini joriy etishda ekanligi xulosalandi. O‘zbekiston sharoitida yengil avtomobillar sonining tez o‘sishi mazkur masalani iqtisodiy, ekologik va transport xavfsizligi nuqtayi nazaridan alohida muhim mavzuga aylantirmoqda.


Adabiyotlar

  1. Sidiqnazarov Q.M. umumiy tahriri ostida. Avtomobillar texnik ekspluatatsiyasi. Toshkent: Voris-nashriyot, 2008. 560 b.
  2. Azizov Q.X. Harakat xavfsizligini tashkil etish asoslari. Toshkent: Fan va texnologiya, 2009. 244 b.
  3. Asqarov I.B., Raxmatov U.F.O‘. Yengil avtomobillarda yoqilg‘i sarfini kamaytirish usullari // Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. 2021. № 1.
  4. Raxmatov U.F.O‘. Ichki yonuv dvigatellarida havo tarkibidagi kislorodning yoqilg‘i sarfiga ta’siri // Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. 2022. T. 2. № 3. B. 348-353.
  5. Yo‘ldoshov K.Q., O‘razmatov Q. Avtomobillarda yoqilg‘i sarfini hisoblash // Sambhram Xabarnomasi. 2024. T. 1. № 1. B. 328-331.
  6. Qodiraliyev F.M.O‘., Muhammadjonov J.T.O‘. Yengil materiallar asosida avtomobil og‘irligini kamaytirishning ilmiy-asosiy tamoyillari // Ustozlar uchun. 2025. T. 82. № 1. B. 75-80.
  7. Qodiraliyev F.M.O‘., Muhammadjonov J.T.O‘. Zamonaviy materiallar va qoplamalar bilan avtomobil samaradorligini oshirish // Ustozlar uchun. 2025. T. 82. № 1. B. 70-74.