DIZEL BAZASIDAGI GAZ DVIGATELLARI UCHUN TAVSIYA ETILADIGAN MOTOR MOYLARINING ASOSIY SIFAT KO‘RSATKICHLARI
Ismailov E. U.
Annotatsiya
Maqolada dizel konstruktiv bazasida siqilgan tabiiy gazda ishlashga moslashtirilgan dvigatellar(keying o‘rinlarda CNG dvigatellar) uchun motor moylarini tanlashda e’tibor berilishi zarur bo‘lgan asosiy sifat ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Dizel va CNG yonilg‘ilarida dvigatel ichki muhitining farqi, issiqlik kuchlanishlari, NOx ta’siri, oksidlanish, nitrolanish, TBN kamayishi, TAN ortishi va qovushqoqlik barqarorligi masalalari o‘zaro bog‘liq holda ko‘rib chiqildi. Gaz dvigatellarida qurum miqdori kam bo‘lsa-da, yuqori harorat va blow-by gazlari ta’sirida motor moyining kimyoviy qarishi tezlashishi mumkinligi asoslandi. O‘zbekistonning issiq iqlim va shahar transporti ekspluatatsiyasi sharoitlari motor moyining xizmat muddatiga qo‘shimcha ta’sir ko‘rsatishi ta’kidlandi. Moy resursini uzaytirishda antioksidantlar, detergentlar, dispersantlar, ZDDP, borli organik birikmalar va ester asosli prisadkalarning roli yoritildi.
Adabiyotlar
- Macián V., Tormos B., Miró G., Pérez T. Assessment of low-viscosity oil performance and degradation in a heavy duty engine real-world fleet test. Proceedings of the Institution of Mechanical Engineers, Part D: Journal of Automobile Engineering. 2016. DOI: 10.1177/1350650115619612.
- Macián V., Tormos B., Salavert J.M. Comparative Study of Engine Oil Performance on CNG/Diesel Engines on an Urban Transport Fleet. SAE Technical Paper. 2010-01-2100. 2010. DOI: 10.4271/2010-01-2100.
- Pytel K. et al. Proactive Maintenance and Data-Driven Optimization of Mineral Lubricating Oil in a Gas Engine Cogeneration System: Extending Oil Change Intervals for Cost Savings and a Reduced Environmental Footprint. Energies. 2025;18(1):154. DOI: 10.3390/en18010154.
- CIMAC. Guidelines for Diesel Engines Lubrication — Lubricating Oil Degradation. Recommendation No. 22. International Council on Combustion Engines. 2004.
- Lubes’n’Greases. The Natural Progression for Natural Gas Engine Oils. Lubes’n’Greases Magazine. 2022.
- Rudnick L.R. Lubricant Additives: Chemistry and Applications. Boca Raton: CRC Press; 2003.
- Mortier R.M., Fox M.F., Orszulik S.T. Chemistry and Technology of Lubricants. Dordrecht: Springer; 2010.
- Heywood J.B. Internal Combustion Engine Fundamentals. New York: McGraw-Hill; 1988.
- Alimova Z.X. Izmeneniya ekspluatatsionnykh svoystv motornykh masel, rabotayushchikh v usloviyakh zharkogo klimata Respubliki Uzbekistan. 2021.
- Alimova Z.X. Uluchshenie stabilnosti smazochnykh materialov protiv okisleniya. 2021.
- Magdiyev Sh.P., Avliyokulov J.S., Abdullayev Sh.Sh. Opredelenie srokov zameny motornykh masel v usloviyakh ekspluatatsii. Resursosberegayushchie tekhnologii na transporte. 2022;2022:486–488.
- Xamidullayevna A.Z. Issledovaniya kachestva masel avtosamosvalov, rabotayushchikh v dvigatelyakh karernoy tekhniki Respubliki Uzbekistan. 2024.
- Muxamadiyev G.M. Povyshenie nadyozhnosti raboty dvigateley vnutrennego sgoraniya za schyot uvelicheniya resursa raboty motornykh masel putyom vvedeniya prisadok. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies. 2022;2(4):444–449.