PSIXOTROP MODDALAR AYLANMASI SOHASIDA TIBBIY VA FARMATSEVTIKA TASHKILOTLARI FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH

Musurmonov R. I., Tosheva L. S., Pasitova Z. O. & Eshkobilova M. E.


Annotatsiya

Mazkur maqolada psixotrop moddalar aylanmasi sohasida tibbiy va farmatsevtika tashkilotlari faoliyatini takomillashtirishning tashkiliy, huquqiy, farmatsevtik va boshqaruv jihatlari tahlil qilinadi. Psixotrop moddalar zamonaviy tibbiyot amaliyotida psixiatriya, nevrologiya, anesteziologiya, reanimatologiya, palliativ yordam va boshqa klinik yo‘nalishlarda keng qo‘llaniladi. Ularning terapevtik ahamiyati yuqori bo‘lishiga qaramay, noto‘g‘ri saqlanishi, hisobga olinmasligi, nazoratsiz berilishi yoki noqonuniy muomalaga chiqib ketishi tibbiy, ijtimoiy va huquqiy xavflarni keltirib chiqaradi. Shu sababli psixotrop moddalar aylanmasining barcha bosqichlari — ehtiyojni aniqlash, buyurtma berish, qabul qilish, saqlash, hisobga olish, bo‘limlarga taqsimlash, bemorga tayinlash, sarfni qayd etish, qoldiqni nazorat qilish va hisobot yuritish — yagona kompleks boshqaruv tizimi sifatida tashkil etilishi lozim. Tadqiqotda amaldagi normativ-huquqiy talablar, tibbiy tashkilotlar va dorixonalarda psixotrop moddalar bilan ishlash jarayonlari, mavjud tashkiliy muammolar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari o‘rganildi. Xususan, 2025-yilda davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan Nizomda psixotrop moddalarni saqlash, realizatsiya qilish, berish, taqsimlash va hisobga olish tartibi belgilangan bo‘lib, unda dorixonalar, davolash-profilaktika muassasalari, dorixona omborlari, ilmiy-tadqiqot institutlari, oliy ta’lim tashkilotlari va nazorat-tahlil laboratoriyalarida psixotrop moddalar bilan ishlash qoidalari alohida ko‘rsatilgan . Maqolada faoliyatni takomillashtirish uchun ichki nazoratni kuchaytirish, elektron hisob yuritish tizimlarini joriy etish, mas’ul xodimlarning malakasini oshirish, hujjatlashtirish intizomini mustahkamlash va xavfga asoslangan audit tizimini yo‘lga qo‘yish taklif etiladi.


Adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar to‘g‘risida”. Manba: Lex.uz.
  2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 29-oktabrdagi 472-son qarori. “O‘zbekiston Respublikasida giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada bo‘lish tartibini belgilab beruvchi nizomlarni tasdiqlash to‘g‘risida”. Manba: Lex.uz.
  3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi tegishli tartib hujjati. “Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash, realizatsiya qilish, berish, taqsimlash va hisobga olish tartibi to‘g‘risidagi nizom”. Manba: Lex.uz.
  4. Мусурмонов Р.И., Эшкобилова М.Э. Анализ рынка лекарственных препаратов для медицинского применения, содержащих малые количества психотропных веществ // Research Focus International Scientific Journal. — 2025. — Vol. 4, № 1. — С. 258–261. — DOI: 10.5281/zenodo.14750747.
  5. Musurmonov R.I., Eshkobilova M.E. O‘zbekiston hududida psixotrop moddalar aylanmasi: amaldagi tartib va nazorat tizimi // Veterinariya meditsinasi. — 2025. — Maxsus son 10.
  6. Eshkobilova Mavjuda Ergashboyevna. Развитие фармацевтических услуг и Инновационные подходы к их эффективному Управлению в обеспечении здоровья детей в Узбекистане. «БИОФИЗИКА ВА БИОКИМЁ МУАММОЛАРИ – 2025» КОНФЕРЕНЦИЯ МАТЕРИАЛЛАРИ.2025
  7. Eshkobilova M, Smanova Z, Abdurakhmanov E. Selection of highly active material for semiconductor sensors of carbon monoxide, hydrogen and hydrocarbons based on individual metal oxides //The European Journal of Technical and Natural Sciences 2025. // No 6-Section 3. Chemistry.ISSN 2414-2352. стр 29-33 (02.00.00 №6 )
  8. Эшкобилова М.Э., Сманова З.А. Выбор оптимальных параметров получения газочувствительных плёнок на основе оксидов металлов // Universum: химия и биология : электрон. научн. журн. 2025. 12(138). URL: https://7universum.com/ru/nature/archive/item/21245 стр- 40-44. (02.00.00 №12)
  9. M. Eshkobilova, Z Smanova, I Abdurakhmanov, O.Ruzimurodov, Kh. Toshpulatov, Z. Murodova, F. Kholmurzaev, E. Abdurakhmanov. Kinetics and mechanism of methane oxidation in the presence of semiconductor gas sensor material components // Zamonaviy kimyo jurnali// 1-jild, 1-son (2025): «Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti».30-12-2025.стр-1-6. (02.00.00 № 1)
  10. Eshkobilova M.E., Smanova Z.A. Metan va benzin bug‘larinianiqlovchi yarimo‘tkazgichli sensorning dinamik ko‘rsatkichlari//“ Xorazm Ma’mun akademiyasi axborortnomasi.// -2/2-2026.–стр-120-122. (02.00.00 №2)
  11. Eshkobilova, M.E, Sidiqova, X.G‘, Smanova, Z.А. Аbduraxmanov E. Control of carbon (II) oxide from the composition of gases creation of a semiconductor sensor for.//Fan va taʻlim integratsiyasi (integration of science and education),1.1. cтр-44-57. 2023. (02.00.00 №2)