DEKSAMETAZON VA PREDNIZOLONNI ANIQLASHNING ZAMONAVIY ANALITIK USULLARINI QIYOSIY TAHLIL QILISH VA ISTIQBOLLI YONDASHUVLAR
Ixtiyorova S. T. & Sultonov M. M.
Annotatsiya
Ushbu tadqiqotda glyukokortikoidlar sinfiga mansub bo‘lgan deksametazon va prednizolonning zamonaviy analitik aniqlash usullari keng qamrovli qiyosiy tahlil qilindi. Ushbu dori vositalari tibbiyot amaliyotida yallig‘lanishga qarshi, immunosupressiv va allergiyaga qarshi ta’siri tufayli keng qo‘llaniladi, shu sababli ularning sifat va miqdoriy tarkibini aniq va ishonchli aniqlash farmatsevtik tahlilning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Tadqiqot jarayonida yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi (HPLC), suyuqlik xromatografiyasi–mass-spektrometriya (LC-MS/MS), UV-spektrofotometriya, elektrokimyoviy sensorlar hamda metall-organik ramkalar (MOF) asosidagi zamonaviy analitik yondashuvlar o‘rganildi va qiyosiy baholandi. Har bir usul sezgirlik, selektivlik, aniqlash chegarasi (LOD), chiziqlilik diapazoni, takrorlanuvchanlik hamda amaliy qo‘llanilish qulayligi nuqtayi nazaridan tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, HPLC va LC-MS/MS usullari yuqori aniqlik va selektivlikni ta’minlasa-da, ularning murakkabligi, yuqori xarajatlari va maxsus jihozlarga bo‘lgan ehtiyoji ularni keng amaliyotda qo‘llashni cheklaydi. UV-spektrofotometrik usullar esa soddaligi, tezkorligi va iqtisodiy jihatdan qulayligi bilan ajralib turadi, biroq selektivlik darajasi pastligi sababli murakkab biologik muhitlarda cheklangan imkoniyatlarga ega. So‘nggi yillarda rivojlanayotgan elektrokimyoviy sensorlar va MOF asosidagi texnologiyalar esa yuqori sezgirlik, past aniqlash chegarasi hamda tezkor natija berish xususiyatlari bilan istiqbolli yo‘nalish sifatida e’tirof etilmoqda. Ushbu yondashuvlar kelajakda an’anaviy usullarni to‘ldiruvchi yoki muqobil analitik platforma sifatida katta ahamiyat kasb etishi mumkin. Umuman olganda, deksametazon va prednizolonni aniqlashda yagona universal usul mavjud emasligi, har bir metodning afzallik va cheklovlari mavjudligi aniqlandi. Shu sababli, optimal natijalarga erishish uchun integratsiyalashgan va zamonaviy analitik yondashuvlardan foydalanish muhim hisoblanadi.
Adabiyotlar
- Yunina DV, Ageev VP, Zaborovskiy AV, Tararina LA, Tsaregorodtsev SV, Kokorev AV, et al. Method of detection of dexamethasone in biological tissues and its application to assess the local kinetics of this drug. Res Results Pharmacol. 2023;9(3):51–57. doi:10.18413/rrpharmacology.9.10045.
- Luaibi HM, Al-Janabi KWS, Mahmood AK, Sallal TD, Gaaz TS. Development of a spectrophotometric determination of prednisolone in different dosage forms. Malays J Sci. 2024;43(3):30–36. doi:10.22452/mjs.vol43no3.4.
- Deshmukh D, Pathare A, Sudan S, Gupta SK, Balpande S, Pal S, et al. Quantitative estimation of dexamethasone drug by UV–visible spectroscopy. World J Pharm Life Sci. 2025;11(11):258–264. doi:10.5281/zenodo.17482016.
- Temerdashev A, Podolskiy I, Girel S, Zhu QF, Atapattu SN, Feng YQ, et al. Liquid chromatography–mass spectrometry for steroid hormones analysis: issues and solutions in sample preparation and method development. J Chromatogr Open. 2025;8:100250. doi:10.1016/j.jcoa.2025.100250.
- Finšgar M. Mass spectrometric analysis of dexamethasone. J Mass Spectrom. 2025;60:e5147. doi:10.1002/jms.5147.
- Wang W, Norjali Wazir MRW, Geok SK, Gao Y, Xiong W. Sensor for prednisolone detection in sports doping. Rev Bras Med Esporte. 2023;29:e2022_0435. doi:10.1590/1517-8692202329012022_0435.
- Blackburn C, Sullivan MV, Wild MI, O‘Connor AJ, Turner NW. Molecularly imprinted polymers for glucocorticoid detection in SPR devices. Anal Chim Acta. 2024;1285:342004. doi:10.1016/j.aca.2023.342004.
- Moradi A, Kaki S, Kiaee SH, Ghodrati K, Babakhanian A. Electrochemical sensor for prednisolone detection. Med J Tabriz Univ Med Sci. 2020;42(4):456–465.
- Jiang H, Xu S, Xiang X, Zhao M, Wang Y, Liu X, et al. Metal–organic frameworks for steroid compound management. ACS Omega. 2025;10:9890–9902. doi:10.1021/acsomega.4c11671.
- Vicente-Zurdo D, Morante-Sarzero S, Sierra I. Microextraction strategies for hormone analysis. Molecules. 2025;30:4471. doi:10.3390/molecules30224471.
- Friedrich RB, Ravanello A, Cichota LC, Rolim CMB, Beck RCR. UV spectrophotometric method for dexamethasone assay. Quim Nova. 2009;32(4):1052–1054.
- Mpupa A, Selahle SK, Mizaikoff B, Nomngongo PN. Molecularly imprinted polymers in solid-phase extraction of hormones. Chemosensors. 2021;9(7):151. doi:10.3390/chemosensors9070151.
- Raval K, Subrahmanyam EVS, Sharbaraya AR. UV method for prednisolone estimation. J Chem Pharm Res. 2012;4(2):1090–1096.
- Al-Douri SS, Al-Samarray SY. Spectrophotometric determination of prednisolone using cloud point extraction. J Pharm Negat Results. 2022;13(S1):189–197. doi:10.47750/pnr.2022.13.S01.23.
- Rahmayuni E, Harmita H, Suryadi H. HPLC determination of corticosteroids in cream. J Appl Pharm Sci. 2018;8(09):087–092. doi:10.7324/JAPS.2018.8913.
- Al-Douri SS, Al-Samarray SY. Cloud point extraction for prednisolone. J Pharm Negat Results. 2022;13(S1):189–197. doi:10.47750/pnr.2022.13.S01.23.
- Batool HM, Jalees MI, Batool M. LC-MS/MS detection of glucocorticoids in quackery formulations. Toxicol Rep. 2024;13:101763. doi:10.1016/j.toxrep.2024.101763.
- Gao G, Li S, Wang Y, Zhao P, Zhang X, et al. MIL-53(Al) for estrogen and glucocorticoid determination. Talanta. 2018;176:??–??. doi:10.1016/j.talanta.2017.12.071.
- Li Y, Chen X, Xia L, Xiao X, Li G. MOF-101 composites for glucocorticoid enrichment. J Chromatogr A. 2019;1606:460382. doi:10.1016/j.chroma.2019.460382.
- Aljabari FI, Alani SA, Alndawi ZA. HPLC determination of prednisolone. Anal Methods Environ Chem J. 2025;8(3):133–146. doi:10.24200/amecj.v8.i03.1083.
- Gao G, Li S, Wang Y, Zhao P, Zhang X, Hou X. UPLC-MS/MS determination of estrogens and glucocorticoids. Talanta. 2018;188:??–??. doi:10.1016/j.talanta.2017.12.071.
- Franco-de la Torre L, Gómez-Sánchez E, et al. Dexamethasone increases anesthetic success: meta-analysis. Pharmaceuticals. 2022;15(7):878. doi:10.3390/ph15070878.
- Bhusnure OG, Gholve SB, Bawage M, Todkar V, Giram PS. QbD method for prednisolone sodium phosphate. IOSR J Pharm Biol Sci. 2015;10(6):64–75.
- Sversut RA, Vieira JC, Rosa AM, Singh AK, Amaral MS, Kassab NM. UV method for dexamethasone. Orbital Electron J Chem. 2015;7(1):087–092. doi:10.17807/orbital.v7i1.630.