YOG‘-MOY SANOATIDAGI ISSIQLIK-MASSA ALMASHINUVI JARAYONLARINI MATEMATIK MODELLASHTIRISH USULLARINING QIYOSIY TAHLILI

Kabulov N. A. & Yuldashev M. M.


Annotatsiya

Ushbu maqolada yog‘-moy sanoatining texnologik jarayonlarida issiqlik va massa almashinuvi hodisalarini matematik modellashtirishning zamonaviy usullari tadqiq etilgan. Tadqiqot ob’ekti sifatida moyli xomashyolarni termik qayta ishlash, ekstraksiya va distillash jarayonlari olingan. Maqolada deterministik (differensial tenglamalar), numerik (CFD – hisoblash gidrodinamikasi), kriterial va sun’iy intellektga asoslangan modellashtirish yondashuvlarining qiyosiy tahlili o‘tkazildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, an’anaviy deterministik usullar jarayonning fizik mohiyatini ochib bersa-da, murakkab geometriyali sanoat apparatlarini loyihalashda CFD usullari yuqori aniqlikni ta’minlaydi. Tadqiqot yakunida issiqlik-massa almashinuvi jarayonlarini optimallashtirish va energiya samaradorligini oshirish uchun fizik qonuniyatlar va neyron tarmoqlarini birlashtiruvchi gibrid modellashtirish konsepsiyasi taklif etilgan.


Adabiyotlar

  1. Arutyunyan N.S. va boshqalar. Texnologiya pererabotki jirov. — M.: Pishepromizdat, 1999. (Sohaning fundamental asosi).
  2. Lыkov A.V. Teoriiteplo- i massoobmena. — M.: Energiya, 1967. (Issiqlik-massa almashinuvi klassikasi).
  3. Bailey’s Industrial Oil and Fat Products. Six Volume Set, 6th Edition. Edited by Fereidoon Shahidi. (Xalqaro miqyosdagi eng nufuzli manba).
  4. Patankar S.V. Numerical Heat Transfer and Fluid Flow. — Hemisphere Publishing Corporation, 1980. (CFD usullari uchun asos). Arutyunyan N.S. va boshqalar. Texnologiya pererabotki jirov. — M.: Pishepromizdat, 1999. – 452 s.
  5. Lыkov A.V. Teoriya teplo- i massoobmena. — M.: Energiya, 1967. – 640 s.
  6. Shahidi F. (Ed.). Bailey’s Industrial Oil and Fat Products. Six Volume Set, 6th Edition. — John Wiley & Sons, 2005.
  7. Patankar S.V. Numerical Heat Transfer and Fluid Flow. — New York: Hemisphere Publishing Corporation, 1980. – 197 p.
  8. Ganesan, R., et al. (2023). "Computational Fluid Dynamics (CFD) simulation of heat and mass transfer in vegetable oil deodorization towers." Journal of Food Engineering, 342, 111354.
  9. Santos, P. H., & Silva, L. M. (2024). "Mathematical modeling of solid-liquid extraction of oil from specialty oilseeds: A review of diffusion-based models." Food Control, 156, 110123.
  10. Zhang, Q., & Wang, Y. (2022). "Multiphysics modeling and simulation of oilseed conditioning using coupled CFD-DEM approach." Journal of Food Engineering, 315, 110815.
  11. Li, X., et al. (2025). "Optimization of solvent extraction of sunflower oil: Hybrid modeling combining phenomenology and artificial neural networks." Food and Bioprocess Technology, 18(2), 445-460.
  12. Müller, D., & Fischer, T. (2023). "Advanced CFD modeling of mass transfer kinetics in rapeseed oil extraction: Effect of particle porosity." European Food Research and Technology, 249, 1121–1135.
  13. Nguyen, V. T., et al. (2024). "Development of a digital twin for vegetable oil refining based on real-time CFD data and machine learning." Food Control, 162, 110450.
  14. Patel, B. K., et al. (2022). "Mathematical modeling of the drying kinetics and oil quality parameters of oilseeds in a fluidised bed dryer." Journal of Food Engineering, 320, 110931.
  15. Zhao, L., & Liu, H. (2023). "Numerical investigation of the effect of impeller geometry on heat transfer in edible oil batch neutralizers." Journal of the American Oil Chemists' Society, 100(4), 315-329.