“O`ZBEKISTON GTL” MAHSULOTLARNINING FIZIK-KIMYOVIY XOSSALARI VA ULARNI KOMPOUDIRLASH ASOSIDA EKOLOGIK TOZA YOQILG`ILAR OLISH ISTIQBOLLARI

Ro`ziyev A. T., Hayitov R. R. & Mavlonov S. B.


Annotatsiya

Mazkur maqolada “O‘zbekiston GTL” zavodida ishlab chiqarilgan sintetik dizel yoqilg‘isini an’anaviy EURO K4 dizel yoqilg‘isi bilan turli nisbatlarda (50–60 %) kompaundlash natijasida olingan aralash yoqilg‘ilarning fizik-kimyoviy va ekspluatatsion xossalari o‘rganildi. Tadqiqotlar natijasida aralash yoqilg‘ilarda setan soni 62–63 birlikni tashkil etishi, setan indeksi esa 59,5–60,0 oralig‘ida bo‘lishi aniqlandi. Zichlik 791,2–796,1 kg/m³, kinematik viskozite 40 °C da 3,27–3,33 mm²/s diapazonda o‘zgargani kuzatildi. Chegaraviy filtrlanish harorati –10…–11 °C ni tashkil etib, sintetik komponent qo‘shilishi past harorat xossalarining yaxshilanishiga olib kelgani qayd etildi. Oltingugurt miqdori 9,4–17,2 mg/kg oralig‘ida bo‘lib, ekologik talablar darajasida saqlangan. Yonish harorati 71–75 °C, moylovchanlik bo‘yicha eskirish diametri 450–460 mkm hamda oksidlanish barqarorligi bo‘yicha cho‘kma miqdori 3,3–3,7 g/m³ ni tashkil etdi. Olingan natijalar sintetik GTL komponentlarini neft dizel fraksiyalari bilan ilmiy asoslangan kompaundlash orqali ekologik toza va yuqori samaradorlikka ega motor yoqilg‘ilarini olish mumkinligini ko‘rsatdi.


Adabiyotlar

  1. International Energy Agency (IEA). World Energy Outlook 2022. – Paris: IEA Publications, 2022.
  2. European Environment Agency. Transport and Environment Report. – Copenhagen, 2021.
  3. Dry M.E. Fischer–Tropsch synthesis and the production of clean fuels // Catalysis Today. – 2002. – Vol. 71. – P. 227–241.
  4. Chevron Corporation. Gas-to-Liquids Technology Overview. – Technical Report, 2015. Alleman T.L., Eudy L., Miyasato M. et al. Fuel Property Effects on Advanced Combustion Performance. // SAE Technical Paper. – 2004.
  5. ExxonMobil. Blending of GTL Diesel with Conventional Diesel Fuel. – Technical Bulletin, 2013.
  6. Lapuerta M., Armas O., García-Contreras R. Effect of fuel properties on diesel emissions // Fuel Processing Technology. – 2009. – Vol. 90. – P. 1356–1365.