TEXNOGEN CHIQINDILARNI KOMPLEKS QAYTA ISHLASH VA ULARDAN QIMMATLI METALLARNI AJRATIB OLISHNING INNOVATSION TEXNOLOGIYALARI

Aminov U. G.


Annotatsiya

Ushbu ilmiy maqola kimyo-metallurgiya sanoatining texnogen chiqindilaridan qimmatbaho va nodir metallarni ajratib olishning samarali texnologik usullari tahliliga bag‘ishlangan. Tadqiqot obyekti sifatida O‘zbekistonning eng yirik sanoat majmualari — Navoiy va Olmaliq tog‘-kon metallurgiya kombinatlari (NKMK va OKMK) faoliyati natijasida to‘plangan boyitish dumlari va metallurgiya shlamlari olingan. Ishning dolzarbligi dunyo miqyosida boy tabiiy konlarning kamayishi va ikkilamchi xomashyo resurslarini sanoat aylanishiga jalb qilish zarurati bilan izohlanadi. Tadqiqot jarayonida zamonaviy instrumental tahlil usullari, jumladan, Bruker D8 Advance qurilmasida rentgen-fazaviy (XRD), PANalytical Axios qurilmasida rentgen-fluoressensiya (XRF) va Zeiss MERLIN mikroskopi yordamida skanerlovchi elektron mikroskopiya (SEM-EDS) usullari qo‘llanilgan. Eksperimental qismda Knelson markazdan qochma konsentratorlari yordamida gravitatsion boyitish, selektiv flotatsiya va sorbsion-sianlash jarayonlarining samaradorligi o‘rganilgan. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, kombinatsiyalangan texnologik sxemalar qo‘llanilganda "Auminzo-Amantoy" koni chiqindilaridan oltin ajratib olish darajasi 79% ga yetkazilgan. OKMK mis elektroliz shlamlaridan esa yangi gidrometallurgik sxema asosida palladiy ajratib olish 84% dan yuqori ko‘rsatkichni tashkil etib, olingan metal kukunining tozaligi 99,94% ga yetgan. Tadqiqot texnogen chiqindilarni qayta ishlash an’anaviy usullarga nisbatan tannarxni 30-40% ga arzonlashtirishini va ekologik barqarorlikni ta’minlashini tasdiqlaydi.


Adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 21-dekabrdagi "Yangi O‘zbekiston ma’muriy islohotlarini amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PF-269-son Farmoni.
  2. Sanakulov, Q. S. (2021). Texnogen chiqindilarni qayta ishlashning ilmiy-amaliy asoslari. Toshkent: "Fan" nashriyoti.
  3. Hasanov, A. S., & Tolibov, B. I. (2022). Mis eritish shlaklaridan qimmatli metallarni ajratib olish texnologiyalarini takomillashtirish. O‘zbekiston metallurgiyasi axborotnomasi.
  4. Bale, C. W., et al. (2016). FactSage thermochemical software and databases, 2010–2016. Calphad, 54, 35-53.
  5. Habashi, F. (2017). Principles of Extractive Metallurgy: Hydrometallurgy. Quebec: Métallurgie Extractive.
  6. Brierley, C. L., & Brierley, J. A. (2013). Progress in bioleaching: part B: applications of microbial processes by the minerals industries. Applied Microbiology and Biotechnology, 97(9), 3843-3852.
  7. Mohan, D., et al. (2014). Biochar sorption of contaminants from water and soil: a review. Journal of Hazardous Materials, 268, 246-267.
  8. Molecular Recognition Technology (MRT) in Selective Metal Recovery. Technical Report of IBC Advanced Technologies, Inc..
  9. Smith, A. (2019). Arsenic immobilization in the form of scorodite: A review of recent developments. Minerals Engineering, 131, 102-115.