OʻZBEK SHEʼRIYATIDA EMOTSIONAL INTENSIVLIKNI IDROK ETISHNING NEYROPSIXOLINGVISTIK TAHLILI

Boymirova D. O.


Annotatsiya

Mazkur maqolada o‘zbek she’riyatida emotsional intensivlikni idrok etishning neyropsixolingvistik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda poetik matnlarning emotsional-ekspressiv qatlamini aniqlash, metafora, ritm, fonetik uyg‘unlik va assotsiativ obrazlarning o‘quvchi ongiga ta’sir mexanizmlarini o‘rganishga alohida e’tibor qaratildi. Tadqiqot metodologiyasi kognitiv poetika, neyropsixolingvistika va affektiv neyrofan tamoyillariga asoslandi. Abdulla Oripov, Erkin Vohidov, Muhammad Yusuf, Rauf Parfi hamda Halima Xudoyberdiyeva she’riyati misolida poetik birliklarning emotsional rezonans hosil qilish xususiyatlari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari poetik matnlarni idrok qilish jarayonida kognitiv va affektiv mexanizmlar parallel faoliyat ko‘rsatishini ko‘rsatdi. Shuningdek, milliy-madaniy konseptlar bilan bog‘liq poetik birliklar o‘quvchi ongida kuchli emotsional assotsiatsiyalarni yuzaga keltirishi aniqlandi. Tadqiqot o‘zbek she’riyatining neyropsixolingvistik xususiyatlarini zamonaviy interdisiplinar yondashuv asosida tavsiflash imkonini beradi.


Adabiyotlar

  1. Freeman, M. H. (2007). Poetry and the scope of metaphor: Toward a cognitive theory of literature. Cambridge University Press.
  2. Haider, T., Eger, S., Kim, E., Klinger, R., & Menninghaus, W. (2020). PO-EMO: Conceptualization, annotation, and modeling of aesthetic emotions in poetry. arXiv. https://arxiv.org/abs/2003.07723
  3. Johnson, M. (1987). The body in the mind: The bodily basis of meaning, imagination, and reason. University of Chicago Press.
  4. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.
  5. Nezami, O. M., Dras, M., Hamey, L., Richards, D., & Wan, S. (2019). ShEMO: A large-scale validated database for Persian speech emotion detection. arXiv. https://arxiv.org/abs/1906.01155
  6. Oripov, A. (2019). Tanlangan asarlar. Sharq nashriyoti.
  7. Panksepp, J. (1998). Affective neuroscience: The foundations of human and animal emotions. Oxford University Press.
  8. Pessoa, L. (2019). Neural dynamics of emotion and cognition: From trajectories to underlying neural geometry. arXiv. https://arxiv.org/abs/1902.00337
  9. Stockwell, P. (2002). Cognitive poetics: An introduction. Routledge.
  10. Tsur, R. (2008). Cognitive poetics and poetry theory: Background and motivation. John Benjamins Publishing Company.
  11. Vohidov, E. (2018). Saylanma. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi nashriyoti.
  12. Xayrullayev, X. Z. (2018). Til va nutq birliklarining ierarxik munosabatlari. Fan nashriyoti.
  13. Xudoyberdiyeva, H. (2020). Tanlangan she’rlar. Yangi asr avlodi.
  14. Yusuf, M. (2017). Saylanma. Sharq nashriyoti.
  15. Parfi, R. (2015). Sakina. Akademnashr.