KUL-SHLAK CHIQINDILARI ASOSIDAGI KATALIZATORLAR ISHTIROKIDA AKROLEIN VA PIRIDIN ASOSLARI SINTEZI
Umrzokov A. T., Mukhitdinov B. F. & Vapoyev X. M.
Annotatsiya
Ushbu maqolada Yangi Angren issiqlik elektr stansiyasi (IES) kul-shlak chiqindilari (KSH) asosida tayyorlangan modifikatsiyalangan kompozit katalizatorlar yordamida akrolein, asetonitril va piridin asoslari (α-, β-, γ-pikolinlar) sintezi natijalari taqdim etilgan. Tadqiqot Cr₂O₃, Fe₂O₃, ZnO va CdO faol fazalari bilan modifikatsiyalangan KSH zaminoshyosi asosida 12 ta tajriba seriyasini o‘z ichiga oldi. Akrolein sintezida KSH T-10 katalizatori 280°C da 62,99% unum ko‘rsatdi. Asetonitril sintezi uchun XTK-20 katalizatori (Cr₂O₃-20%; Fe₂O₃-5%; KSH-75%) 360°C da 91,87% maksimal unum berdi — bu Cr₂O₃ va Fe₂O₃ ning sinergetik ta’sirining sonli isbotidir. Pikolinlar sintezida KXAKSH-13 katalizatori (CdO-13%; Cr₂O₃-5%; KSH-82%) H₃PO₄ peptizatori bilan 420°C da α-pikolin unumini 45,68%, γ-pikolin unumini 25,50%, jami pikolinlar unumini 71,18% gacha ko‘tardi. Atsetilen, ammiak va metanol kondensatsiyasidan piridin sintezida KRXKSH-5 katalizatori 400°C da piridinning C₅H₅N unumini 30,45%, jami piridin asoslari unumini 65,97% qildi. Peptizatorlar samaradorlik tartibi H₃PO₄ > HCl > HNO₃ > CH₃COOH ekanligi tasdiqlandi. Tadqiqot natijalari mahalliy chiqindilar asosida samarali piridin asoslari katalizatorlari yaratish imkoniyatini ko‘rsatadi.
Adabiyotlar
- Юкельсон И.И. Технология основного органического синтеза. — М.: Химия, 1968. — 848 с.
- Цветков Ю.В. Пиридиновые основания: химия и технология. — М.: Химия, 1988. — 360 с.
- Колпакова Н.А. Кобальт-, никель- и медьсодержащие катализаторы органического синтеза // Известия Томского политехнического университета. — 2008. — Т. 313, №3. — С. 12–18.
- Хошимханова М.А., Шарипов Х.Т., Камалов Т.О., Хамдамов Д.Х., Хўжақулов А.М. Исследование элементарной и вешественный сотав золошлаков ТЭС Ангрена // Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. — 2022. — Vol. 2, Issue 11. — P. 671–679.
- Шарипов Х.Т., Хошимхонова М.А., Камолов Т.О., Бозоров А.Н., Джабаров Б.Т. Актуальности переработки золошлаковых отходов Наво-Ангренской ТЭС // Международная научно-техническая конференция, 16–17 сентября 2021 г. — С. 161–162.
- Шарипов Х.Т., Камолов Т.О., Туресебеков А.Х., Хамидова Г.С., Борбат В.Ф. Элементный и минералогический состав неорганических компонентов Ангренских углей и золошлаковых отходов. — Чебоксары, 2011. — С. 39–42.
- Хошимханова М.А., Бозоров А.Н. Анализ химического состава и технологического процесса переработки золошлаковых отходов ТЭЦ // Труды Кольского научного центра РАН. Химия и материаловедение. — 2021. — №2. — С. 268–273.
- Кизильштейн Л.Я., Дубов Н.В., Шпицглуз А.Л. и др. Компоненты зол и шлаков ТЭС. — М.: Энергоатомиздат, 1993. — 176 с.
- Юдович Я.Э., Кетрис М.П. Неорганическое вещество углей. — Екатеринбург: УрО РАН, 2002. — 422 с.
- Sharipov H., Khoshimkhanova M., Kamolov T., Bozorov A., Kiyamova D. Technogenic waste from enterprises of the thermoelectric power stations and metallurgical industries // Journal of Optoelectronics Laser. — ISSN: 1005-0086. — P. 742–749.
- Камолов Т.О., Ахмедова Ф.С., Абдуллаев О.Х., Хошимханова М.А. Золшлаковые отходы ТЭС — нетрадиционное техногенное сырьё // Международная Узбекско-Белорусская научно-техническая конференция. — 2020. — С. 190–191.
- Пантелеев В.Г., Ларина Э.А., Мелентьев В.А. и др. Состав и свойства золы и шлака ТЭС: Справочное пособие / Под ред. В.А. Мелентьева. — Л.: Энергоатомиздат, 1985. — 288 с.