KUL-SHLAK CHIQINDILARI ASOSIDAGI KATALIZATORLAR ISHTIROKIDA ATSETILENLI SPIRTLAR VA GLIKOLLAR SINTEZI

Umrzokov A. T., Mukhitdinov B. F. & Vapoyev X. M.


Annotatsiya

Ushbu maqolada Yangi Angren issiqlik elektr stansiyasi (IES) kul-shlak chiqindilari (KSH) asosida tayyorlangan modifikatsiyalangan kompozit katalizatorlar yordamida atsetilenli spirtlar va glikollar sintezi natijalari taqdim etilgan. Tadqiqotda CuO, Bi₂O₃, NiO va CoO faol fazalari bilan modifikatsiyalangan KSH zaminoshyosi asosida 15 ta tajriba seriyasi o‘tkazildi va atsetilenning formaldegid, atseton va metiletilketon bilan suyuq fazadagi katalitik gidroalkinillanish reaksiyalari o‘rganildi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, MVNKSH-5 katalizatori (CuO-40%; Bi₂O₃-8%; NiO-2%; KSH-50%) atsetilenli birikmalar sintezida eng yuqori samaradorlikni namoyish etadi: 2,5-dimetilgeksin-3-diol-2,5 unumi 82,29% (105°C), 3,6-dimetiloktin-4-diol-3,6 unumi 80,98% (170°C), butin-2-diol-1,4 unumi 68,73% (105°C), geksin-3-diol-2,5 unumi 66,90% (135°C). Katalizator tarkibidagi CuO miqdorining 40% ga teng bo‘lishi optimal hisoblanadi va undan past hamda yuqori miqdorlarda mahsulot unumi pasayadi. NiO ning CoO dan 2,4–4,5% ustunligi va peptizator tartibi MS > CH₃COOH > PAT ekanligi tasdiqlandi. Tadqiqot natijalari KSH chiqindilarini sanoat ahamiyatiga ega katalizator zaminoshyosiga aylantirish imkoniyatini ko‘rsatadi.


Adabiyotlar

  1. Reppe W. Chemie und Technik der Acetylen-Druck-Reaktionen. - Weinheim: Verlag Chemie, 1952. - 230 S.
  2. Темкин О.Н., Шестаков Г.К., Трегер Ю.А. Ацетилен. Химия. Механизмы реакций. Технология. - М.: Химия, 1991. - 416 с.
  3. Назаров И.Н. Алкилэтиниловые спирты и гликоли в синтезе физиологически активных соединений // Успехи химии. - 1953. - Т. 22, №7. - С. 870–895.
  4. Хошимханова М.А., Шарипов Х.Т., Камалов Т.О., Хамдамов Д.Х., Хўжақулов А.М. Исследование элементарной и вешественный сотав золошлаков ТЭС Ангрена // Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. - 2022. - Vol. 2, Issue 11. - P. 671–679.
  5. Шарипов Х.Т., Хошимхонова М.А., Камолов Т.О., Бозоров А.Н., Джабаров Б.Т. Актуальности переработки золошлаковых отходов Наво-Ангренской ТЭС // Международная научно-техническая конференция, 16–17 сентября 2021 г. - С. 161–162.
  6. Шарипов Х.Т., Камолов Т.О., Туресебеков А.Х., Хамидова Г.С., Борбат В.Ф. Элементный и минералогический состав неорганических компонентов Ангренских углей и золошлаковых отходов. - Чебоксары, 2011. - С. 39–42.
  7. Кизильштейн Л.Я., Дубов Н.В., Шпицглуз А.Л. и др. Компоненты зол и шлаков ТЭС. - М.: Энергоатомиздат, 1993. - 176 с.
  8. Колпакова Н.А. Кобальт-, никель- и медьсодержащие катализаторы органического синтеза // Известия Томского политехнического университета. - 2008. - Т. 313, №3. - С. 12–18.
  9. Sharipov H., Khoshimkhanova M., Kamolov T., Bozorov A., Kiyamova D. Technogenic waste from enterprises of the thermoelectric power stations and metallurgical industries // Journal of Optoelectronics Laser. - ISSN: 1005-0086. - P. 742–749.
  10. Юкельсон И.И. Технология основного органического синтеза. - М.: Химия, 1968. - 848 с.
  11. Пантелеев В.Г., Ларина Э.А., Мелентьев В.А. и др. Состав и свойства золы и шлака ТЭС: Справочное пособие / Под ред. В.А. Мелентьева. - Л.: Энергоатомиздат, 1985. - 288 с.
  12. Камолов Т.О., Ахмедова Ф.С., Абдуллаев О.Х., Хошимханова М.А. Золшлаковые отходы ТЭС - нетрадиционное техногенное сырьё // Международная Узбекско-Белорусская научно-техническая конференция. - 2020. - С. 190–191.