GAZNI QAYTA ISHLASH ZAVODLARIDA ABSORBERLARDA YO‘QOTILGAN BOSIM ORQALI JARAYONNI BOSHQARISHNING USTUVOR TEXNOLOGIYASI

Saxatov B. G., Qudratov H. A. & Soatov J. G.


Annotatsiya

Ushbu maqolada gazni qayta ishlash zavodlaridagi absorber qurilmalarida yuzaga keladigan bosim yo‘qotishlari asosida texnologik jarayonni boshqarishning zamonaviy usullari tahlil qilindi. Absorber ichida gaz oqimi harakati, ichki gidravlik qarshiliklar hamda separator va avtomatlashtirish tizimlarining o‘zaro bog‘liqligi ko‘rib chiqildi. Jarayonni boshqarishda bosim farqi parametridan foydalanish absorber samaradorligini oshirish, energiya sarfini kamaytirish va gaz tozalash sifatini yaxshilashga xizmat qilishi asoslab berildi. Tadqiqot davomida TJAB(texnologik jarayonlarni avtomatik boshqarish tizimlari, datchiklar va boshqaruv modullarining integratsiyalashgan ishlash tamoyillari tahlil qilinib, absorberning optimal ishlash rejimini aniqlash usullari bayon etildi. Mazkur tadqiqotda gazni qayta ishlash zavodlaridagi absorber qurilmalarida yuzaga keladigan bosim yo‘qotilishlari asosida texnologik jarayonni boshqarish samaradorligi o‘rganildi. Tadqiqot davomida absorberning kirish va chiqish qismlarida hosil bo‘ladigan differensial bosim qiymatlari asosiy boshqaruv parametri sifatida qabul qilindi. Ish jarayonida texnologik kuzatish, gidrodinamik tahlil, matematik baholash hamda avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari monitoringi usullaridan foydalanildi.Absorber ichida gaz oqimining harakati, ichki gidravlik qarshiliklarning ta’siri hamda gaz sarfi o‘zgarishining bosim yo‘qotilishiga ta’siri tahlil qilindi. Tadqiqotda TJAB tizimiga ulangan bosim datchiklari, sarf o‘lchagichlar, harorat sensorlari va mikroprotsessorli boshqaruv modullaridan olingan ma’lumotlar asosida texnologik parametrlarning o‘zaro bog‘liqligi baholandi.Tadqiqot obyekti sifatida gazni qayta ishlash zavodlarida qo‘llaniladigan vertikal absorber qurilmasi tanlandi. Tadqiqot davomida ishlab chiqarish sharoitida ishlayotgan absorberlarning real texnologik ko‘rsatkichlari hamda avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimidan olingan ma’lumotlardan foydalanildi. Tadqiqot davomida absorberdagi bosim yo‘qotilishining gazni tozalash samaradorligiga ta’siri sanoat sharoitidagi amaliy ko‘rsatkichlar asosida baholandi. Bundan tashqari, avtomatik boshqaruv tizimining bosim o‘zgarishlariga javob qaytarish tezligi va stabilizatsiya darajasi ham tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari gazni qayta ishlash zavodlaridagi absorber qurilmalarida yuzaga keladigan bosim yo‘qotilishi texnologik jarayonning holatini aniqlovchi asosiy parametrlaridan biri ekanligini ko‘rsatdi. Absorberning kirish va chiqish qismlaridagi differensial bosim qiymatlarining o‘zgarishi gaz oqimining gidrodinamik holati, ichki qarshilik darajasi hamda gazni tozalash samaradorligi bilan bevosita bog‘liqligi aniqlandi.


Adabiyotlar

  1. Rahmatov O.X., Gazni qayta ishlash texnologik jarayonlarini avtomatlashtirish asoslari. — Toshkent, 2021.API Standards. Process Equipment Design Manual for Gas-Liquid Separators.
  2. Mokhatab S., Poe W., Mak J. Handbook of Natural Gas Transmission and Processing. Elsevier Publishing.
  3. Saxatov B.G. Nordon gazni qayta ishlashga tayyorlash jarayonida sovutish qurilmalaridagi asoratlar // Pedagog respublika ilmiy jurnali.-O`zbekiston.2024 №7(11). 159-162 bet.
  4. Saxatov B.G.Tabiiy gazni qayta ishlashda desorbsiya jarayonini
  5. samaradorligini oshirish// Sanoatda raqamli texnologiyalar.
  6. -Qarshi .2024 №4(2). 133-136 bet.
  7. Saxatov B.G. Absorbsiya usulida H2S va CO2 dan tozalashda yutuvchi komponentlarning to‘yinish balansi me’yorlari// Sanoatda raqamli texnologiyalar.-Qarshi .2024 №4(2). 150-155 bet.
  8. Saxatov B.G., Jurayev.E.I, Nordon gazni qayta ishlashga tayyorlash jarayonida sovutish qurilmalaridagi salbiy asoratlar// Development of science sentyabr 2025/9 Volume 3.205-211 p.
  9. Saxatov B.G., Ashurov M.X.,Ismatova Sh,M.,Mirzayeva Sh.A.,Koʻp fazali ajratgichlarning ichki jihozini moddalarning ajralish bosqichiga mos jixozlash va yengil uglvadorod gazlarni sovutish texnologiyasi asosida namlik va gaz kondensatni ajratib olish. 2025/12 Volume 3.241-245 p.
  10. Н.Р. Юсупбеков, Х.С. Нурмухамедов, З.Г. ЗокировКимѐвийтехнологияасосийжараѐнвакурилмалари, Т.: «Шарк» 2003. 644б.
  11. А.И. Скобло, Ю.К. Молоканова, А.И. Иладимиров, В.А. Щелкунов –
  12. Процессы и аппараты нефтегазо-переработки и нефтехмии.
  13. –М.: Нефдра. 2000 год.
  14. Борьба с потерями нефти и нефтепродуктов при их транспортировке и хранении. Абузова Ф. Ф., Бронштейн И. С., Новоселов В. Ф. и др. (1981, 248с.) https://share.google/DoKqn8WiOYjfiOpWL
  15. Большаков Г. Ф. Восстановление и контроль качества нефте¬ продуктов. Л ., «Недра», 1974. 320 с.
  16. Автоматизированные системы управления технологическими процессами газоперерабатывающих заводов. — Москва: Недра, 1980.
  17. Лаптев А.Г. Процессы и аппараты газопереработки. — Москва: Химия, 1987.
  18. Кафаров В.В. Основы массопередачи. — Москва: Высшая школа, 1979.
  19. Справочник по подготовке и переработке природного газа. — Москва: Недра, 1994.
  20. Rahmatov O.X., Gazni qayta ishlash texnologik jarayonlarini avtomatlashtirish asoslari. — Toshkent, 2021.