KIMYOVIY XAVFLI OBYEKTLARDA TEXNOGEN AVARIYALAR: FIZIK-KIMYOVIY QONUNIYATLAR, TOKSIKOLOGIK XAVFLAR VA EKOLOGIK OQIBATLARNING KOMPLEKS TAHLILI

Yoʻldoshev B. A. & Qodirov U. B.


Annotatsiya

Mazkur maqolada kimyoviy xavfli obyektlarda yuzaga keladigan texnogen avariyalar kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda kuchli ta’sir etuvchi zaharli moddalar (KTZM)ning fizik-kimyoviy xossalari (qaynash harorati, bug‘ bosimi, zichlik, uchuvchanlik) va ularning atmosferada tarqalish qonuniyatlari chuqur o‘rganilgan. Shuningdek, avariya jarayonida zaharli moddalarning bug‘lanish bosqichlari, birlamchi va ikkilamchi zaharli bulutlarning shakllanish mexanizmlari hamda meteorologik omillarning ta’siri ilmiy asosda yoritilgan. Toksikologik jihatdan xavfli moddalar organizmga kirish yo‘llari, ularning mahalliy va tizimli ta’siri, hamda LCt₅₀ va PCt₅₀ kabi ko‘rsatkichlar orqali xavflilik darajasini baholash masalalari ko‘rib chiqilgan. Bundan tashqari, kimyoviy avariyalarning ekologik oqibatlari, bioakkumulyatsiya jarayonlari va uzoq muddatli ifloslanish xavfi tahlil etilgan. Maqolada kimyoviy xavfli obyektlarda xavfsizlikni ta’minlash uchun fizik-kimyoviy, toksikologik va yong‘in-portlash omillarini integratsiyalashgan holda baholash zarurligi asoslab berilgan.


Adabiyotlar

  1. Акимов, В.А., Новиков, В.Д. Техногенные аварии и катастрофы: анализ и прогнозирование. – Москва: Академия, 2020.
  2. Белов, П.Г. Промышленная безопасность опасных производственных объектов. – Москва: Юрайт, 2021.
  3. Кузнецов, Н.П. Анализ риска и управление безопасностью химических производств. – Москва: Инфра-М, 2019.
  4. Reniers, G., Khakzad, N. Advanced methods for process safety and risk management. Reliability Engineering & System Safety, 2020.
  5. Остапенко, Ю.Н. Токсикология и медицинская защита при химических авариях. – Москва, 2019.
  6. Systematic review of chemical safety and chemical security risk management approach. Process Safety and Environmental Protection, 2024.
  7. Greim, H., Snyder, R. Toxicology and Risk Assessment: A Comprehensive Introduction. Wiley, 2018.
  8. Chen, G. et al. Multi-hazard coupling in chemical accidents. Process Safety Progress, 2021.
  9. Reniers, G., Khakzad, N. Advanced methods for process safety and risk management. Reliability Engineering & System Safety, 2020.
  10. An integrated approach to assess safety and security risks in chemical process industries. Journal of Loss Prevention in the Process Industries, 2024.