YASSI QUYOSH KOLLEKTORLARINING ZAMONAVIY KONSTRUKTIV YECHIMLARI VA ULARNING ISSIQLIK SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING INTEGRATSIYALASHGAN TEXNOLOGIYALARI

Aliyarova L. A. & Niyozova D. X.


Annotatsiya

Mazkur maqolada yassi quyosh kollektorlarining (Flat Plate Solar Collectors – FPSC) zamonaviy konstruktiv yechimlari va ularning issiqlik samaradorligini oshirish texnologiyalari tahlil qilingan. Tadqiqotda selektiv optik qoplamalar, nanozarrachali issiqlik tashuvchilar (nanofluidlar) va fazani o‘zgartiruvchi materiallar (PCM) asosidagi integratsiyalashgan yondashuvlarning kollektor samaradorligiga ta’siri baholangan. Tadqiqot metodologiyasi energiya balans tenglamalari asosidagi nazariy modellashtirish va qiyosiy tahlilga asoslangan. Natijalar an’anaviy kollektor samaradorligi 42–48 % oralig‘ida ekanini, selektiv qoplamali kollektorda esa bu ko‘rsatkich 60–68 % gacha oshishini ko‘rsatdi. Al₂O₃ asosidagi nanofluid qo‘llanganda issiqlik samaradorligi qo‘shimcha 10–14 % ga ortgani, PCM integratsiyasi natijasida tizimning termal barqarorligi 20–25 % ga yaxshilangani aniqlandi. Kompleks integratsiyalashgan tizimda maksimal samaradorlik 72–78 % gacha yetdi. Hisoblashlarga ko‘ra, kollektorning optimal ish rejimi quyosh radiatsiyasi 600–800 W/m² va massa sarfi 0.02–0.04 kg/s diapazonida kuzatildi. Tadqiqot natijalari selektiv qoplama, nanofluid va PCM texnologiyalarini kompleks qo‘llash yassi quyosh kollektorlarining issiqlik samaradorligini sezilarli oshirishini ko‘rsatdi. Olingan natijalar yuqori samaradorlikka ega quyosh issiqlik tizimlarini loyihalash va optimallashtirishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.


Adabiyotlar

  1. IPCC. Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. – Geneva: IPCC, 2023. – URL: IPCC rasmiy sayti. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  2. International Energy Agency (IEA). Renewables – Energy System. – Paris: IEA, 2025.
  3. International Renewable Energy Agency (IRENA). Solar energy. – Abu Dhabi: IRENA, 2025.
  4. Azha N.I., Hussin H.S, Nasif M. S., Hussain T. Thermal Performance Enhancement in Flat Plate Solar Collector Solar Water Heater: A Review [Elektron manba] // Processes. – 2020. – Vol. 8, No. 7. – Art. 756. – DOI: 10.3390/pr8070756. – URL: MDPI. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  5. Alam T., Dhaundiyal A., Awasthi A. K. et al. Performance Augmentation of the Flat Plate Solar Thermal Collector: A Review [Elektron manba] // Energies. – 2021. – Vol. 14, No. 19. – Art. 6203. – URL: MDPI. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  6. Alawi O. A., Kamar H. M., Mallah A. R., Mohammed H. A., Kazi S. N., Che Sidik N. A., Najafi G. Nanofluids for flat plate solar collectors: Fundamentals and applications [Elektron manba] // Journal of Cleaner Production. – 2021. – Vol. 291. – Art. 125725. – DOI: 10.1016/j.jclepro.2020.125725. – URL: ScienceDirect. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  7. Teamah H. M. Integration of phase change material in flat plate solar water collector: a state of the art, opportunities, and challenges [Elektron manba] // Case Studies in Thermal Engineering. – 2022. – Vol. 35. – Art. 102101. – URL: ScienceDirect. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  8. Rahi M. R., Ostadi S., Rahmani A., Dibaj M., Akrami M. Studying the Improvement of Solar Collector Mechanism with Phase Change Materials [Elektron manba] // Energies. – 2024. – Vol. 17, No. 6. – Art. 1432. – DOI: 10.3390/en17061432. – URL: MDPI. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  9. Tong Y., Lee H., Kang W., Cho H. Energy and exergy comparison of a flat-plate solar collector using water, Al₂O₃ nanofluid, and CuO nanofluid [Elektron manba] // Applied Thermal Engineering. – 2019. – Vol. 159. – Art. 113959. – URL: ScienceDirect. –
  10. Ajeena A. M., Farkas I., Víg P. Energy and exergy assessment of a flat plate solar thermal collector by examine silicon carbide nanofluid: An experimental study for sustainable energy [Elektron manba] // Applied Thermal Engineering. – 2024. – Vol. 239. – Art. 121844. – DOI: 10.1016/j.applthermaleng.2023.121844. – URL: ScienceDirect. –
  11. Avezov R. R., Voxidov A. U., Kuralov M. A. Quyosh energetikasining O‘zbekiston Respublikasida rivojlantirish tamoyillari // Qayta tiklanuvchi energetikaning zamonaviy muammolari: Respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari to‘plami. – Qarshi, 2018. – 18 mart. – B. 11–13.
  12. Venkatesh R. et al. Flat plate solar collector activated with alumina-silicon dioxide-copper oxide hybrid nanofluid: Thermal performance study [Elektron manba] // Applied Thermal Engineering. – 2024. – Vol. 257. – Art. 124496. – URL: ScienceDirect. – Murojaat sanasi: 22.03.2026
  13. Kumar L. H. et al. Energy, exergy and economic analysis of liquid flat-plate solar collectors [Elektron manba] // Applied Thermal Engineering. – 2021. – URL: ScienceDirect. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  14. Amar M. et al. Energy, exergy and economic (3E) analysis of flat-plate solar collector using nanofluid [Elektron manba] // Scientific Reports. – 2023. – Vol. 13. – Art. 27491. – URL: Nature. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  15. Avezova N. R., Avezov R. R., Vokhidov A. U. et al. Resource indexes of flat solar water-heating collectors in hot climate conditions [Elektron manba] // Applied Solar Energy. – 2013. – Vol. 49, No. 4. – URL: Springer / Pleiades. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  16. Avezov R. R., Avezova N. R., Vokhidov A. U. et al. Influence of meteorological factors on the thermal loss coefficient of light-absorbing heat exchange panels of flat-plate solar water heating collectors through transparent coatings of their casings [Elektron manba] // Applied Solar Energy. – 2018. – URL: Springer / Pleiades. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  17. Avezov R. R., Vokhidov A. U., Ibragimov U. H., Usmanov A. Yu. Increasing the Convective Heat Transfer Coefficient Inside Heat Removal Channels of Sheet-Piped Light-Absorbing Panels of Flat-Plate Solar Collectors in the Laminar Flow Regime of Heat Transfer Fluid [Elektron manba] // Applied Solar Energy. – 2020. – Vol. 56, No. 2. – P. 114–117. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.
  18. Akhatov J. S., Mirzaev S. Z., Halimov A. S., Telyaev S. K. Study of the possibilities of thermal performance enhancement of flat plate solar water collectors by using of nanofluids as heat transfer fluid [Elektron manba] // Applied Solar Energy. – 2017. – Vol. 53, No. 3. – P. 250–257. – Murojaat sanasi: 22.03.2026.