SEOLIT ASOSIDAGI ADSORBENTLARNING GAZ TOZALASH JARAYONIDA QO‘LLANILISHI
Mutalipova D. B.
Annotatsiya
Maqolada qurilish-ohak va g‘isht ishlab chiqaruvchi minizavodlarning yonish kameralaridan chiqayotgan tutun gazlari tarkibidagi oltingugurt dioksidi (SO₂) ni mahalliy xom-ashyo Navbahor klinoptilolit konidan olingan tabiiy seolit asosida tayyorlangan adsorbent yordamida tozalash bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar natijalari keltirilgan. Seolitning kationli almashinish (Na⁺ → NH₄⁺), termik faollashtirish (350–550 °C) va kimyoviy modifikatsiyalash (CuO impregnatsiyasi) usullari orqali adsorbsiya sig‘imi solishtirib o‘rganildi. Modifikatsiyalangan namuna uchun SO₂ ga nisbatan dinamik adsorbsiya sig‘imi 38,7 mg/g ni tashkil etib, modifikatsiyalanmagan namunaga nisbatan 2,3 baravarga ortdi. Adsorbsiya kinetikasi Langmuir tenglamasiga (R² = 0,987) yaxshi mos kelishi aniqlandi. Olingan natijalar tabiiy seolit asosidagi adsorbentlarni mahalliy sharoitda chiqindi gazlarni tozalashda samarali qo‘llash imkonini ko‘rsatadi.
Adabiyotlar
- Mamatkulov A.S., Rustamov X.Q. Tabiiy seolitlarning fizik-kimyoviy xossalari va sanoatda qo‘llanilishi. — Toshkent: Fan, 2022. 248 b.
- Sherbob T., Yusupov F. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi sanoat manbalari va ularni kamaytirish usullari // O‘zbekiston kimyo jurnali. 2023. №4. B. 22-31.
- Wang S., Peng Y. Natural zeolites as effective adsorbents in water and wastewater treatment // Chemical Engineering Journal. 2021. Vol. 405. 126685 pp.
- Karimov D.D., Toshev N.R. Klinoptilolitning ammoniyli shakllarini olish va xarakterlash // Universum: Texnik fanlar. 2023. №7(112). 45–52 b.
- Liu Q., Wang X., Chen Y. SO₂ adsorption on Cu-modified zeolites: mechanism and kinetics study // Microporous and Mesoporous Materials. 2022. Vol. 339.111988 p.
- Yormatov B., Bozorov A. O‘zbekistondagi seolit konlari va ularning resurs imkoniyatlari // Geologiya va mineral resurslar. 2024. №2. 18-26 b.
- Margeta K., Logar N. Natural zeolites in water treatment — How effective is their use // Water Treatment / IntechOpen. 2020. 81–112 pp.
- Holmatov U.X. Atrof-muhit muhofazasi va ekologik xavfsizlik. Buxoro: Durdona, 2023. 312 b.