ION ALMASHINISH ASOSIDAGI KATIONITLAR YORDAMIDA SUV QATTIQLIGINI KAMAYTIRISH JARAYONINING SAMARADORLIGINI TADQIQ QILISH
Mutalipova D. B. & Ibodov E. T.
Annotatsiya
Maqolada Buxoro viloyati shimoliy hududidan olingan artezian quduq suvini ion almashinish texnologiyasi yordamida yumshatish jarayoni o‘rganildi. Sinov ob’yekti sifatida boshlang‘ich umumiy qattiqligi 12,0 mg‑ekv/l ga teng bo‘lgan quduq suvi olindi. Ish jarayonida uchta sulfokationit KU‑2, KU‑2‑8 va Amberlite IR‑120 larning yumshatish samaradorligi qiyosiy ravishda baholandi. Filtratdagi qoldiq qattiqlik trilonometrik usulda, kalsiy va magniy ionlarining alohida konsentratsiyalari atomli‑absorbsion spektroskopiya orqali aniqlandi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, KU‑2‑8 markali kationit ustunidan dastlabki 140 ml suv 1,5 mg‑ekv/l dan past darajada yumshatildi; uning shu sharoit uchun ish almashish sig‘imi 1680 g‑ekv/m³ ni tashkil etdi. 10% li natriy xlorid eritmasi bilan regeneratsiya o‘ninchi siklda kationitning dastlabki faolligi 85% dan ortig‘ini saqladi. Olingan natijalar mintaqa sharoitida ion almashinish usuli orqali yuqori minerallashgan suvlarni yumshatishning amaliy imkoniyatini asoslab berdi.
Adabiyotlar
- Helfferich F. Ion Exchange. — New York: Dover Publications, 1995. — 624 p.
- Crittenden J.C., Trussell R.R., Hand D.W., Howe K.J., Tchobanoglous G. MWH’s Water Treatment: Principles and Design. — 3rd ed. — Hoboken: Wiley, 2012. — 1920 p.
- Frolov Yu.G., Belik V.V. Fiziko‑khimicheskie osnovy vodopodgotovki [Suvni tayyorlashning fizik‑kimyoviy asoslari]. — M.: Khimiya, 2008. — 304 s.
- O‘zbekiston Respublikasi suv resurslari va ulardan foydalanish holati: yillik hisobot. — Toshkent: Davlat ekologiya qo‘mitasi, 2023. — 92 b.
- Eshchanov R.A., Egamberdieva D.R. Quyi Zarafshon havzasi yer osti suvlarining gidrokimyoviy xususiyatlari // O‘zbekiston geologiyasi jurnali. — 2022. — № 3. — B. 48–57.
- Wachinski A.M. Environmental Ion Exchange: Principles and Design. — 2nd ed. — Boca Raton: CRC Press, 2017. — 256 p.
- Inglezakis V.J., Poulopoulos S.G. Adsorption, Ion Exchange and Catalysis: Design of Operations and Environmental Applications. — Amsterdam: Elsevier, 2006. — 614 p.
- Smirnov A.D. Sorbsionnaya ochistka vody [Sorbtsion suv tozalash]. — L.: Khimiya, 2010. — 168 s.
- Zagorodni A.A. Ion Exchange Materials: Properties and Applications. — Amsterdam: Elsevier, 2007. — 477 p.
- Slater M.J. Principles of Ion Exchange Technology. — Oxford: Butterworth‑Heinemann, 1991. — 256 p.
- Harland C.E. Ion Exchange: Theory and Practice. — 2nd ed. — Cambridge: Royal Society of Chemistry, 1994. — 285 p.
- Khamidov B.N., Toirov Z.K. Suv tayyorlash texnologiyasi. — Toshkent: O‘qituvchi, 2019. — 256 b.