REKTIFIKATSIYA JARAYONINI INTELLEKTUAL BOSHQARISHNING MODELLARI VA ALGORITMLARINI ISHLAB CHIQISH

Rajabov U. T.


Annotatsiya

Ushbu maqolada ko‘p parametrli va nochiziqli rektifikatsiya jarayonini boshqarishning intellektual modellari hamda axborotni qayta ishlash algoritmlarini ishlab chiqish masalalari ko‘rib chiqilgan. Rektifikatsiya kolonnasi murakkab dinamik boshqaruv obyekti sifatida tizimli tahlil qilinib, jarayonning asosiy texnologik parametrlarini formalizatsiyalash asosida matematik modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqotda boshqaruvning struktur-parametrik sintezi, optimallashtirish va qaror qabul qilish usullaridan foydalanilgan. Jarayonni boshqarish uchun noravshan mantiq, sun’iy neyron tarmoqlar va adaptiv algoritmlar asosidagi intellektual boshqaruv modeli taklif etilgan. MATLAB/Simulink muhitida ishlab chiqilgan model asosida harorat, bosim, reflux koeffitsienti va bug‘ sarfi parametrlarining o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilingan. Texnologik parametrlarni prognozlash va boshqaruv aniqligini oshirish maqsadida neyro-noravshan algoritmlar qo‘llanilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, taklif etilgan intellektual boshqaruv algoritmi yordamida tizimning barqarorlashish vaqti an’anaviy PID boshqaruvga nisbatan 18–22 % ga qisqargani, energiya sarfi esa 12–15 % ga kamaygani aniqlangan. Olingan natijalar intellektual axborotni qayta ishlash va adaptiv boshqaruv usullarining rektifikatsiya jarayonlarida yuqori samaradorlikka ega ekanligini ko‘rsatadi.


Adabiyotlar

  1. Fabro J.A., Arruda L.V.R., Neves F. “Startup of a Distillation Column Using Intelligent Control Techniques” // Computers & Chemical Engineering, 2005.
  2. Jiang Y., Yang C., Ma H. “A Review of Fuzzy Logic and Neural Network Based Intelligent Control Design for Discrete-Time Systems” // Discrete Dynamics in Nature and Society, 2016.
  3. Usmanov, K., Eshbobaev, J., & Yakubova, N. (2023). Modeling and optimization of the ammonium solution extraction process. Engineering Proceedings, 56(1), 198.
  4. Reel S., Goel A.K.“Artificial Neural Networks and Fuzzy Logic in Process Modeling and Control” // Computational Intelligence and Information Technology, Springer, 2011..
  5. Sidikov, I. H., Usmanov, K. I., & Yakubova, N. S. (2020). Nochiziqli dinamik obyektlarni sinergetik boshqarish usulidan foydalanib sintezlash. Muxammad al-Xorazmiy avlodlari, Ilmiy-amaliy va axborot-tahliliy jurnal, (1), 11.
  6. Аведян Э.Д., Галушкин А.И., Пантюхин Д.В. (2011). Ассоциативная нейронная сет СМАС и эе модификации в задаче распознавания образов //Информационные технологии. Новые технологии. №7, стр.63-71.
  7. Usmanov, R., Siddikov, I., Yakubova, N., & Rahmanov, A. (2018). Adaptive identification of the Neural system of Controlling nonlinear Dynamic Objects. International Journal of Advanced Research in Science, Engineering and Technology, 5(2), 5195-5199.
  8. Zheng Z., Qi Y.“Study on the Simulation Control of Neural Network Algorithm in Thermally Coupled Distillation” // arXiv, 2021.
  9. Sidikov, I. K., Usmanov, K. I., Yakubova, N. S., & Kazakhbaev, S. A. (2020). Fuzzy synergetic control of nonlinear systems. Journal of Advances in Engineering Technology,(2), 16-19.
  10. Jayalakshmi M., Vijayaraghavan G.“Fuzzy Logic and Neural Networks Based Expert Systems in Chemical Process Systems” // International Journal of Chemical Sciences, 2017.
  11. Uteuliev, N. U., Yakubova, N. S., Usmanov, K. I., & Yadgarva, D. B. (2018). System of adaptive control of technological parameters of production of soda. System, 10, 19-2018.
  12. Ablayev F., Ablayev M. (2015). On the concept of cryptographic quantum hashing. Laser Phys. Lett., vol. 12, no. 12, art. 125204, doi: 10.1088/1612-2011/12/12/125204, pp. 1-5.
  13. Сидиков, И. Х., Усманов, К. И., Якубова, Н. С., & Казахбаев, С. А. (2020). Нечеткое синергетическое управление нели-нейных систем. Journal of Advances in Engineering Technology, (2), 16-19.
  14. S. Rastegar, R. Araújo, J. Sadati, and J. Mendes. (2017). “A novel robust control scheme for LTV systems using output integral discrete-time synergetic control theory,” Eur. J. Control, vol. 34. doi: 10.1016/j.ejcon.2016.12.006.
  15. Yakubova, N., Istanbullu, A., Siddiqov, I., & Usmanov, K. (2026). Hybrid Quantum-Fuzzy Control for Intelligent Steam Heating Management in Thermal Power Plants. Engineering Proceedings, 117(1), 33.
  16. Yakubova, N. S., & Abdurasulova, G. E. (2023). Study of fuzzy controllers in intelligent control systems based on quantum computing. Universum: Technical Sciences, 3, 108.
  17. Усманов, К. И., Сарболаев, Ф. Н., Исломова, Ф. К., & Якубова, Н. С. (2020). Адаптивно нечеткое синергетическое управление многомерных нелинейных динамических объектов. Universum: технические науки, (3-1 (72)), 24-28.
  18. Yakubova, N. S. (2023). Application of quantum algorithms in the synthesis of dynamic objects. Chemical Technology. Control and Management, 6, 61-67.
  19. Yakubova, N. (2022). Method of hybrid control based of dynamic objects of neuro-fuzzy inference. Karakalpak Scientific Journal, 5(2), 8-18.