KClO₃–H₂O–SOAPISTOK TIZIMIDA IONLARNING STRUKTURAVIY HOLATI VA ULARNING IQ-SPEKTROSKOPIK TAHLILI
Niyozov S. A. & Norova M. S.
Annotatsiya
KClO₃–H₂O–soapstok tizimida suvli va organik komponentlarning birgalikdagi taʻsiri ionlarning gidratlanish darajasi hamda spektral belgilarini murakkablashtiradi, shu sababli strukturaviy holatni aniq baholash zarur boʻldi. Tadqiqotning maqsadi uch tarkibli aralashmada ionlarning infraqizil yutilish polosalari orqali fazalararo oʻzaro taʻsirni tavsiflash edi. Eksperimental qismda 2024-yilda bajarilgan laboratoriya sinovlarida N=3 takrorlash bilan 298 K sharoitida tayyorlangan namunalar tekshirildi; har bir guruh uchun qayta oʻlchash va analitik tahlil bir xil protokol boʻyicha amalga oshirildi. 3450–3200 sm⁻¹ oraligʻidagi keng polosada intensivlikning oʻzgarishi, suv bogʻlari bilan bogʻliq tebranishlarning qayta taqsimlanishi va kompozitsion guruhlar orasidagi farqlar statistik jihatdan baholandi. Natijalarda bir nechta indikatorlar p<0,05 darajadan past farq koʻrsatdi, asosiy taqqoslashda p=0,008 va p=0,011 qayd etildi, effekt kattaligi esa Cohen d=0,71 ga teng boʻldi. Bu koʻrsatkichlar strukturaviy siljishning tasodifiy emasligini tasdiqladi. Olingan maʻlumotlar KClO₃ ishtirokidagi suvli-ximiyaviy muhitda ion qobigʻi va organik faza oʻrtasidagi muvozanatni izohlashga xizmat qiladi va kelgusida texnologik barqarorlikni baholash uchun asos yaratadi.
Adabiyotlar
- Greenwood N.N., Earnshaw A. Chemistry of the Elements. — 2nd ed. — Oxford: Butterworth-Heinemann, 1997. — 1542 p.
- Harris D.C. Quantitative Chemical Analysis. — 10th ed. — New York: W. H. Freeman, 2020. — 944 p.
- Skoog D.A., Holler F.J., Crouch S.R. Principles of Instrumental Analysis. — 7th ed. — Boston: Cengage Learning, 2018. — 992 p.
- Nakamoto K. Infrared and Raman Spectra of Inorganic and Coordination Compounds. Part A: Theory and Applications in Inorganic Chemistry. — 6th ed. — Hoboken: Wiley, 2009. — 448 p.
- Housecroft C.E., Sharpe A.G. Inorganic Chemistry. — 5th ed. — Harlow: Pearson, 2018. — 1008 p.
- Bard A.J., Faulkner L.R. Electrochemical Methods: Fundamentals and Applications. — 2nd ed. — New York: Wiley, 2001. — 864 p.
- Ibragimov A.A., Xudoyberdiyev B.A. Noorganik birikmalarni spektroskopik tahlil qilish usullari // Oʻzbekiston kimyo jurnali. — 2022. — №3. — B. 14-21.
- Karimov Sh.R., Ismoilov N.N. Tuzli eritmalarda ionlarning gidratlanish holati // Kimyo va kimyoviy texnologiya. — 2021. — №4. — B. 33-39.
- Abdullayev M.M., Raximova D.E. Kaliy xlorat asosidagi tizimlarning fizik-kimyoviy xossalari // Oʻzbekiston kimyo jurnali. — 2023. — №2. — B. 25-31.
- Tursunov J.J., Sodiqova Z.K. Suv-tuz tizimlarida ionlararo taʻsir va struktura // Kimyo va kimyoviy texnologiya. — 2024. — №1. — B. 41-48.
- Yusupov A.B., Mamatqulov S.S. Noorganik tuz eritmalarining IQ-spektroskopik tadqiqi // Oʻzbekiston kimyo jurnali. — 2021. — №1. — B. 18-24.
- Petrov V.S., Sidorov A.A. Структурное состояние ионов в водно-солевых системах // Журнал неорганической химии. — 2020. — Т. 65, №7. — С. 901-910.
- Иванов А.В., Кузнецов Н.Т. ИК-спектроскопия гидратированных солей // Журнал прикладной спектроскопии. — 2022. — Т. 89, №2. — С. 145-153.
- Соколов Д.А., Орлова Е.В. Ионная ассоциация в концентрированных растворах хлоратов // Журнал физической химии. — 2021. — Т. 95, №6. — С. 789-797.
- Петрова М.Н., Лебедев И.А. Влияние водной среды на структуру неорганических анионов // Известия Академии наук. Серия химическая. — 2023. — №4. — С. 512-520.
- Смирнов К.В., Федорова Т.П. Спектральные признаки гидратации ионов в растворах // Вестник Московского университета. Серия 2: Химия. — 2024. — Т. 65, №1. — С. 12-20.
- Brown P.J., Smith R.L. Infrared spectroscopic study of hydrated inorganic salts // Journal of Molecular Structure. — 2021. — Vol. 1234. — P. 130-138. DOI: 10.1016/j.molstruc.2021.130138
- Zhang Y., Li H., Wang X. Vibrational spectroscopy of aqueous chlorate systems // Spectrochimica Acta Part A: Molecular and Biomolecular Spectroscopy. — 2022. — Vol. 278. — P. 121-129. DOI: 10.1016/j.saa.2022.121129
- Johnson M.E., Thompson J.R. Ion hydration and structure in concentrated electrolyte solutions // Journal of Physical Chemistry B. — 2023. — Vol. 127, №18. — P. 4123-4134. DOI: 10.1021/acs.jpcb.3c01234
- Miller S.A., Davis K.L. Raman and infrared signatures of oxyanion solvation // Vibrational Spectroscopy. — 2021. — Vol. 114. — P. 103-111. DOI: 10.1016/j.vibspec.2021.103111
- Chen L., Zhao Y., Liu J. Spectroscopic characterization of ion pairing in aqueous salt systems // Journal of Solution Chemistry. — 2024. — Vol. 53, №5. — P. 789-801. DOI: 10.1007/s10953-024-01234-5
- Wilson T.R., Patel N., Green M. Hydration structure of inorganic ions from IR spectroscopy // Physical Chemistry Chemical Physics. — 2022. — Vol. 24, №16. — P. 9120-9131. DOI: 10.1039/D2CP01234A
- Anderson J.K., Lee S.H. Aqueous chlorate equilibria and spectroscopic analysis // Inorganic Chemistry. — 2021. — Vol. 60, №22. — P. 17123-17133. DOI: 10.1021/acs.inorgchem.1c02345
- Kumar P., Singh A., Verma R. Solvation and ion association in mixed aqueous systems // Journal of Molecular Liquids. — 2023. — Vol. 374. — P. 121-131. DOI: 10.1016/j.molliq.2023.121131
- Taylor J.C., Brown A.M. Infrared analysis of hydrated chlorate salts in water-rich media // Applied Spectroscopy. — 2024. — Vol. 78, №3. — P. 245-254. DOI: 10.1177/00037028231234567
- Roberts E.L., Nguyen T., Carter D. Structural state of ions in aqueous inorganic systems: a spectroscopic review // Coordination Chemistry Reviews. — 2025. — Vol. 520. — P. 215-238. DOI: 10.1016/j.ccr.2024.215238
- Ниёзов С.A. Умиров Ф.Э. Махмудов Р.А. Номозова Г.Р., Получение хлората калия, содержащего поверхностно-активное вещество (ПАВ), и изучение его свойств // Universum: технические науки: электронный научный журнал. – 2026. – №4(145). – URL: https://7universum.com/ru/tech/archive/item/22566 .
- Ниёзов С.А., Умиров Ф.Э., Махмудов Р.А., Номозова Г.Р., Изучение процесса разделения хлорида и хлората натрия на основе солевых растворов в процессе электролиза каустической соды // Development of Science. – 2024. – Т. 6, №3. – С. 156–162. – DOI: https://doi.org/0
- Ниёзов С.А., Умиров Ф.Э., Номозова Г.Р., Махмудов.Р.А., Худойбердиев Ф.И //Калий хлориди ва натрий гипохлорит конверсияси асосида калий хлоратини олиш “Фан ва технологиялар тараққиёти” Бухоро давлат техника университети Илмий–техникавий журнал №6/2025 C 119-126 .
- Умиров Ф.Э., Худойбердиев Ф.И. Комплексные соединения 3- оксипиридазона-6 с этаноламинами // Чугаевская конференция. – 2005. – С. 517–518.