SUN’IY INTELLEKT TIZIMLARINING HUQUQIY JAVOBGARLIGI VA SUBYEKTLIK KONSEPSIYASI
Murodova Z. R. & Saidova S. S.
Annotatsiya
Ushbu maqolada sun’iy intellekt tizimlarining huquqiy javobgarligi va subyektlik konsepsiyasining nazariy-huquqiy asoslari, zamonaviy raqamli jamiyat sharoitida ushbu texnologiyalarning huquqiy maqomini belgilash bilan bog‘liq muammolar hamda ularni tartibga solishning xalqaro tajribalari tahlil qilinadi. Sun’iy intellektning mustaqil qaror qabul qilish, ma’lumotlarni qayta ishlash va inson faoliyatiga ta’sir ko‘rsatish imkoniyatlarining kengayishi natijasida uning huquqiy javobgarlik doirasini aniqlash masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Tadqiqotda sun’iy intellektni huquq subyekti sifatida e’tirof etish yoki uni inson va yuridik shaxslar faoliyatining mahsuli sifatida baholashga oid ilmiy yondashuvlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, sun’iy intellekt tizimlari tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlikni ishlab chiquvchilar, operatorlar, foydalanuvchilar yoki ishlab chiqaruvchilar zimmasiga yuklashning huquqiy mexanizmlari tahlil etiladi. Yevropa Ittifoqi, AQSh va boshqa rivojlangan davlatlarning normativ-huquqiy tajribasi asosida sun’iy intellektning huquqiy maqomini aniqlashga qaratilgan konseptual yondashuvlar o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish jarayonida huquqiy aniqlik, shaffoflik, javobgarlik va xavfsizlik tamoyillarini ta’minlash zarurligini ko‘rsatadi hamda milliy qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Adabiyotlar
- Russell, S., & Norvig, P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. 4th Edition. Pearson Education, 2021.
- Pagallo, U. The Laws of Robots: Crimes, Contracts, and Torts. Dordrecht: Springer, 2013.
- Calo, R. “Robotics and the Lessons of Cyberlaw.” California Law Review, Vol. 103, No. 3, 2015, pp. 513–563.
- Pasquale, F. The Black Box Society: The Secret Algorithms That Control Money and Information. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2015.
- Bryson, J. J. “Robots Should Be Slaves.” In: Wilks, Y. (Ed.), Close Engagements with Artificial Companions: Key Social, Psychological, Ethical and Design Issues. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, 2010, pp. 63–74.
- Darling, K. “Extending Legal Protection to Social Robots: The Effects of Anthropomorphism, Empathy, and Violent Behavior Towards Robotic Objects.” In: Robot Law. Edward Elgar Publishing, 2016, pp. 213–232.
- Hallevy, G. When Robots Kill: Artificial Intelligence under Criminal Law. Boston: Northeastern University Press, 2013.
- Bayern, S. “The Implications of Modern Business-Entity Law for the Regulation of Autonomous Systems.” Stanford Technology Law Review, Vol. 19, No. 1, 2015, pp. 93–112.