MAXSAR (Carthamus tinctorius L.) BIOLOGIK FAOL KOMPONENTLARINING TERAPEVTIK SALOHIYATI VA TA’SIR MEXANIZMLARI
Mirzaqulov J. S.
Annotatsiya
Maxsar (Carthamus tinctorius L.) – Asteraceae oilasiga mansub moyli va dorivor o‘simlik bo‘lib, uning gul tojbarglari tarkibidagi xalkon tipidagi pigmentlar (ayniqsa, gidroksisafflor sariq A, HSYA) hamda urug‘ moyidagi to‘yinmagan yog‘ kislotalari tibbiyotda muhim ahamiyatga ega [1]. Ushbu maqolada so‘nggi yillardagi xalqaro va mahalliy ilmiy adabiyotlar asosida maxsarning fitokimyoviy profili, asosiy farmakologik ta’sir mexanizmlari, klinik amaliyotdagi o‘rni va kelgusidagi istiqbollari tahlil qilindi. HSYA yurak ishemik kasalliklarining hayvon modellarida infarkt maydonini qisqartirish, yallig‘lanish va oksidlovchi stressni kamaytirish, apoptozni cheklash hamda mikrosirkulyatsiyani yaxshilash orqali kardioprotektiv ta’sir ko‘rsatishi isbotlangan [2, 3]. Shuningdek, uning neyroprotektiv, antidiabetik va gepatoprotektiv xususiyatlari ham qayd etilgan [4, 5]. O‘zbekistonda maxsar agrobiologik jihatdan qulay ekin bo‘lib, mahalliy xomashyo bazasiga tayangan holda fitopreparatlar ishlab chiqarish yuqori istiqbolga ega [6, 7].
Adabiyotlar
- Yuldosheva, D. H., & O‘roqova, M. A. (2025). Gulimaxsar (Carthamus tinctorius L.) — dorivor o‘simligi biologik faol qo‘shilmalar manbai. New Day in Medicine, 3(45), 112-118.
- Mao, T., et al. (2025). Hydroxysafflor yellow A for ischemic heart diseases: a systematic review and meta-analysis of animal experiments. Frontiers in Pharmacology, 16, Art. 104523.
- Mao, T., et al. (2025). Hydroxysafflor yellow A for ischemic heart diseases (PMC/NIH version). Journal of Cardiovascular Pharmacology, 85(2), 210-222.
- Bai, H., et al. (2025). Carthamus tinctorius L.: a comprehensive review of its ethnomedicine, phytochemistry, pharmacology and clinical applications. Frontiers in Pharmacology, 15, Art. 984312.
- Liang, Y., et al. (2022). Carthamus tinctorius L.: A natural neuroprotective source in Alzheimer's disease context. Phytomedicine, 98, Art. 153945.
- Idrisov, X. A., & Nazarova, S. M. (2023). O‘simlikshunoslik (o‘quv qo‘llanma). Buxoro: “Durdona” nashriyoti.
- Ismatov, D. O. (2022). Maxsar (Carthamus tinctorius) botanik tavsifi va yetishtirish texnologiyasi. International Multidisciplinary Conference of Modern Scientific Research, 2(4), 341-346.
- El Rabey, H. A., et al. (2025). Comparison between the protective effect of orally administered atorvastatin and safflower on hypercholesterolemia in rats. PMC Pharmacology Record, 12(1), 54-62.
- Arshad, R., et al. (2025). Targeted reformulation of safflower oil: enhancing anti-inflammatory and lipid-profile outcomes. ScienceDirect: Phytochemistry Letters, 61, 89-97.