TABIIY GAZNI PAST HARORATLI AJRATIShNING TEXNOLOGIK JARAYONLARINI AVTOMATLAShTIRISh VA BOSHQARISHNING TIZIMLI TAHLILI
Amirov S. N.
Annotatsiya
Ushbu maqolada tabiiy gazni past haroratda ajratishda qo‘llaniladigan avtomatlashtirilgan boshqarish texnologiyalarining keng qamrovli tizimli tahlili keltirilgan. Tadqiqotda gazni past haroratli ajratish qurilmalarining ishlashiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadigan asosiy boshqarish o‘zgaruvchilarini, jumladan gazning harorat, bosim, sarfi, gaz namligi hamda va DEG(dietilenglikol) sarfini aniqlashga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqotda jarayonlarning ishonchliligini oshirish va past haroratli separatsiyalash va issiqlik almashinish qurilmalarida gidrat hosil bo‘lishi hamda jarayonning beqarorligi bilan bog‘liq operatsion xavflarni kamaytirish uchun mo‘ljallangan zamonaviy avtomatlashtirish arxitekturalari, boshqarish strategiyalari va intellektual monitoring tizimlari ko‘rib chiqiladi. Matematik modellashtirish va tizimli muhandislik yondashuvlari asosida jarayonning dinamik holatini baholash, an’anaviy va ilg‘or boshqarish algoritmlarining samaradorligini alohida ko‘rib chiqilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, raqamli egizaklar, intellektual boshqarish tizimlarini foydalanish tabiiy gazni past haroratli ajratish jarayonini samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash, energiya sarfini kamaytirish va ish xavfsizligini oshirishga yordam berishi ta’kidlangan.
Adabiyotlar
- Абрамкин С. Ye., Душин С. Ye. Математическое моделирование управляемых технологических процессов осушки природного газа// Санкт Петербургский ГЭУ «ЛЭТИ», Санкт-Петербург, РФ. 2015. № 7. С. 41–49.
- Ибрагимова А.Т., Мезенцева Т.А. Динамическое моделирование процесса низкотемпературной сепарации с целью определения пропускной способности установки // Экспозиция Нефть Газ. 2023. № 8. С. 94–98. DOI: 10.24412/2076-6785-2023-8-94-98
- Gorbіychuk, M., Єdnak, І., & Skrіpka, O. (2023). Mathematical modeling of the low-temperature separation process. Modern Yengineering and Innovative Technologies, 1(27-01), 101–122. https://doi.org/10.30890/2567-5273.2023-27-01-009
- Nadeem Qazi., Hoi Yeung. Modelling of Gas Liquid Separation through Stacked Neural Network.// Article in Asia-Pacific Journal of Chemical Yengineering.July 2014.
- JN Vang, R. Smit. Synthesis and Optimization of Low-Temperature Gas Separation Processes// Industrial & Yengineering Chemistry Research Cite this: Ind. Yeng. Chem. Res. 2005, 44, 8, 2856–2870. https://doi.org/10.1021/ie0496131
- Nassim Taxumi., M.Hasan., Robin Smit. Optimization of Integrated Low-Temperature Gas Separation Processes Using SA Method and Different Refrigerants. Iranian Journal of Chemical Yengineering Vol. 6, No. 4 (Autumn), 2009, IAChE See discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.net/publication/228982852
- Igor M. Dolganov, Michael O. Pisarev, Yelena N. Ivashkina, Irena O. Dolganova. Modes of gas and gas condensate preparation unit in low-temperature separation technology modeling. Institute of Natural Resources, Tomsk Polytechnic University, Russia Received February 7, 2014, Accepted May 11, 2014. DOI: 10.17122/ogbus-2014-3-187-206
- Dolganov, I. M. Modeling of liquid separators work in gas and gas condensate preparation unit in low-temperature separation technology [Text] / I. M. Dolganov, M. O. Pisarev, Ye. N. Ivashkina, I. O. Dolganova // Petroleum & Coal. – 2015. – Vol. 57, Issue 4. – P. 328–335
- Ишмурзин А.А., Мияссаров Р.Ф., Махмутов Р.А. Низкотемпературная сепарация природного газа для извлечения целевых компонентов // Молодой ученый, 2017. № 7. С. 69-72
- Bilyukov RA, Astapovich UM. Yelaboration of the fuzzy control model by theprocess of low–temperature treatment of natural gas. Bulletin of Saratov StateTechnical University 2009; 2: 93–95.
- Лебедев Михаил Сергеевич. Исследование процесса низкотемпературной сепарации углеводородов на объектах малотоннажного производства сжиженного природного газа. ДИССЕРТАЦИЯ. Екатеринбург – 2023.
- Irena Dolganova., Alina Vladescu. Mathematical simulation of low-temperature gas separation. January 2017 Petroleum and Coal 59(2):210-219
- Nassim Taxumi., Robin Smit., M. Hassan Panjeshahi. Comparison of stochastic methods with respect to performance and reliability of low‐temperature gas separation processes. The Canadian Journal of Chemical Yengineering. April 2010 88(2):256 – 267. https://doi.org/10.1002/CJCE.20265
- Кравцов А.В., Ушева Н.В., Мойзес О.Е., Кузьменко Е.А., Ануфриева О.В. Анализ влияния технологических параметров и оптимизация процессов низкотемпературной сепарации // Известия Томского политехнического университета. – 2009. Т. 315. – № 3. – С. 57–60.
- Кодиров Д.Т., Кодирова Ф.М., Юлдашбаев А.А. Анализ алгоритмов управления процессом низкотемпературной сепарации // Универсум: технические науки: электрон. научн. журн. 2022. 4(97). URL:https://7universum.com/ru/tech/archive/item/13349
- Ли, Роберт Чанирович. Исследование процесса низкотемпературной сепарации газа в изменяющихся условиях эксплуатации газоконденсатных месторождений с целью повышения его эффективности: автореферат дис. ... кандидата технических наук: 05.15.06.- Ташкент, 1998.- 20 с.: ил.
- Кулінченко, Ҳеорҳіи анд Леонтиев, Петро анд Дрозденко, Олексии. Девелопмент оф Ехтреме Регулатор оф Сепаратион Моистуре фром тҳе Гас Стреам. (Април 30, 2021). СcиенcеРисе, (2), 3-10. дои:10.21303/2313-8416.2021.001815
- Патент.2709045С1 РУ, Е21Б 43/34 ,Б01Д 53/26, Г05Д27/00. Способ автоматического управления производительностью установки низкотемпературной сепарации газа. Автор(ы): Арабский А. К., Завьялов С. В., Ефимов А. Н и др. № 2019100287; заявл. 09.01.2019; опубл. 13.12.2019, Бюл. № 35. – 16 с.
- Goh, B.Z.H., Yelyas, R., Hamid, A. et al. Artificial neural network modelling of natural gas dehydration process. Discov Chem Yeng 4, 10 (2024). https://doi.org/10.1007/s43938-024-00047-8
- М. О. Писарев, И. М. Долганов, Е. В. Бешагина. Математическое моделирование процесса низкотемпературной сепарации газа с учетом динамики месторождения// Проблемы геологии и освоения недр: труды ХВИИИ Международного симпозиума имени академика М. А. Усова студентов и молодых ученых, Томск, 7-11 апреля 2014 г.: в 2 т. -Томск : Изд-во ТПУ, 2014. — Т. 2. — [С. 229-231].
- Писарев М.О., Долганов И.М., Сизова Е.Н. Повышение эффективности работы аппаратов технологической установки низкотемпературной сепарации газа с применением имитационной динамической модели // Проблемы геологии и освоения недр. 2016 № 2.С. 539–540.
- М. Подкина и С. Абрамкин, «Математическое исследование процесса низкотемпературной сепарации природного газа», Седьмая международная конференция «Женщины в науке о данных» в Университете принца Султана (WиДС ПСУ), Эр-Рияд, Саудовская Аравия, 2024, с. 46 –51, doi: 10.1109/WiDS-PSU61003.2024.00024.
- Патент. 2756965С1 РУ, Cпособ автоматического поддержания температурного режима установки низкотемпературной сепарации газа путем адиабатического расширения, аппаратами воздушного охлаждения и/или их комбинацией. Автор(ы): Арно О. Б(РУ), Арабский А. К(РУ), Агеев А. Леонидович (РУ) и др. № 2020140793; заявл. 09.12.2020; опубл. 07.10.2021, Бюл. № 28. – 17 с.
- Патент. 2709048С1 РУ, МПК Ф17Д 5/00. Способ автоматического управления подачей ингибитора для предупреждения гидратообразования на установках низкотемпературной сепарации газа, эксплуатируемых на крайнем севере/ Автор(ы): Арно О. Б.(РУ), Арабский А.К. (РУ), Завьялов С. В. (РУ) и др. № 2019100277; заявл. 09.01.2019; опубл. 13.12.2019, Бюл. № 35. – 20 с.
- Kulinchenko G. V., Leontiev P. V., Lyaposhchenko O. O. Identification of a model of the process of low-temperature separation of natural gas.//Computer integrated technologies: education, science, production. Lutsk, 2014. Vol. 14. P. 149–154.
- Тараненко, Борис Федорович. Автоматическое управление газопромысловыми объектами [Текст] / Б. Ф. Тараненко, В. Т. Герман. - Москва: Недра, 1976. - 213 с.
- Затонский А.В., Тугашова Л.Г. Идентификация параметров динамической модели теплообменного аппарата// Электротехника, информационные технологии, системы управления. В е с т н и к П Н И П У.– 2020. № 33. – С. 100–144. DOI: 10.15593/2224-9397/2020.1.06
- Яркеева, Н. Р., Ишбулатов, И. А. К вопросу эффективности технологии низкотемпературного разделения. Петролеум Енгинееринг, (2019). 17 (1), 13-23. дои: http://doi.org/10.17122/ngdelo-2019-1-13-23
- Б.У.Шомирзаев. (2025). Tabiiy gazni past haroratli separatsiyalashning noqat’iy boshqarish tizimini ishlab chiqish.// universal journal of mathematical theory and computer sciences, 3(25), 73-78. https://sr-journals.org/index.php/UJMTCS/article/view/312
- Sahoo A., Radhakrishnan T.K., Sankar Rao C. Modeling and control of a real time shell and tube heatexchanger // Resource-Yefficient Technologies. Technoscape 2016: International Conference on Separation Technologies in Chemical, Biochemical, Petroleum and Yenvironmental Yengineering. – 2017. – Vol. 3. – Iss. 1. – P. 124–132.
- Прохоренков А.М. Моделирование процессов теплообмена, протекающих в пластинчатых теплообменных аппаратах // Вестник МГТУ им. Н.Э. Баумана. Сер. Машиностроение. – 2014. – № 1. – С. 92–101.
- С. Padhee. Controller design for temperature control of heatexchanger system: simulation studies, WSEAS Trans. Syst. Cont. 9 (2014) 485 – 491.
- Y.B. Khare, Y. Singh. PID control of heat yexchanger system, Int. J. Comput. Appl. 8 (2010) 22–27.
- M. Horbiychuk, I. Yednak. (2025). Synthesis of automatic control system for Low-temperature separator. Energy Engineering and Control Systems, Vol. 11, No. 2, pp. 187– 198. https://doi.org/10.23939/jeecs2025.02.187
- Horbiichuk, M., Vasylenchuk, M., Yednak, I., & Lahoida, A. (2025). Devising a combined method for setting PI/PID controller parameters for oil and gas facilities. Eastern-European Journal of enterprise Technologies, 1(2 (133), 85–95. https://doi.org/10.15587/1729-4061.2025.322424
- Bardavelidze, A., Bardavelidze, K. (2024). Development and investigation of algorithm for the synthesis of an automatic control system of the drying process. International Journal on Information Technologies and Security, 16 (1), 15–26. https://doi.org/10.59035/ojbv6115
- Yu.V.Kozhukhov, R. S.Marchenko, I.V.Ilyin, A.A. Aksenov1, Minh Hai Nguen. An architectural approach to process control of gas compressor stations with a low temperature separation gas preparation unit based on a digital twin// Ye3S Web of Conferences 140, 10007 (2019). https://doi.org/10.1051/ye3sconf/201914010007
- Horbiychuk, M., Lazoriv, N., Chyhur, L., & Chyhur І. (2021). Determining configuration parameters for proportionally integrated differentiating controllers by arranging the poles of the transfer function on the complex plane. Yeastern-Yeuropean Journal of Yenterprise Technologies, 5(2 (113), 80–93. https://doi.org/10.15587/1729-4061.2021.242869
- Патент. 2709044 С1 РУ, Способ автоматического управления производителностю установки низкотемпературной сепарации газа в условиях крайнего севера. Автор(ы): Арно Олег Борисович (РУ), Арабский Анатолий Кузмич (РУ), Завялов Сергей Владимирович (РУ) и др. № 2019100288; заявл. 09.01.2019; опубл. 13.12.2019, Бюл. № 35. – 15 с.
- Патент. 2782988 C1 РУ, Способ автоматического управления установкой низкотемпературной сепарации газа, работающей в условиях крайнего севера рф. Автор(ы): Арно Олег Борисович (РУ), Арабский Анатолий Кузмич (РУ), Агеев Алексей Леонидович (РУ) и др. № 2 2022106800; заявл.15.03.2022; опубл. 08.11.2022, Бюл. № 31. – 19 с.
- Патент. РУ2743690C1 РУ, Способ автоматического распределения нагрузки между технологическими линиями низкотемпературной сепарации газа с турбоде-тандерными агрегатами на установках комплексной подготовки газа севера РФ. Автор(ы): Николаев Олег Александрович (РУ), Арабский Анатолий Кузмич (РУ), Зуев Олег Валеревич (РУ) и др. № 2020119453; заявл.04.06.2020; опубл. 24.02.2021, Бюл. № 6. – 17 с.
- Popovych M. G., Kovalchuk O. V. (1997). Theory of Automatic Control. Kyiv: Lybid. 544 p. (in Ukrainian)
- Gorbiychuk M. I., Kulinin N. L. Mathematical model of the low-temperature separation process // Scientific Bulletin of the Ivano-Frankivsk National Technical University of Oil and Gas. – 2006. - No. 1 (13). - P. 88 – 92
- Dolganova I., Dolganov I., Ivashkina Ye.,Vladescu A. Low-temperature separation of gas: Simulation of dynamic conditions. Petroleum science and technology, 2017, Vol 35, issue 12, P. 1263–1269.
- Затонский А.В., Тугашова Л.Г. Идентификация параметров динамической модели теплообменного аппарата// Электротехника, информационные технологии, системы управления. В э с т н и к П Н И П У.– 2020. № 33. – С. 100–144. https://doi.org/10.15593/2224-9397/2020.1.06
- Amirov Sh.N. Gazni past haroratda separatsiyalash jarayonining konseptual modeli. “Innovatsion yechimlar: Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoatida barqaror rivojlanish” mavzusidagi VI-xalqaro ilmiy-tеxnik anjuman. 24-25 aprel. Toshkent – 2026.
- S. E. Abramkin, M. E. Podkina and A. N. Filippov. (2023). The Process of Low-temperature Gas Separation as an Object of Modeling. V International Conference on Control in Technical Systems (CTS), Saint Petersburg, Russian Federation, 2023, pp. 122-125, doi: 10.1109/CTS59431.2023.10288645.