EKSPERIMENTAL TOPSHIRIQLAR ORQALI TALABALARNING TADQIQOTCHILIK KO‘NIKMALARINI ZAMONAVIY TEXNOLOGIYA ASOSIDA SHAKLLANTIRISH METODIKASI
Boltayev S. . & Saidjonova S. .
Annotatsiya
Ushbu maqolada oliy ta'lim muassasalarida, xususan pedagogika institutlarida talabalarning tadqiqotchilik ko‘nikmalarini eksperimental topshiriqlar va zamonaviy raqamli texnologiyalar yordamida shakllantirish metodikasi ilmiy asoslangan holda taqdim etiladi. Tadqiqot 2025–2026 yillar davomida Buxoro davlat pedagogika institutining 3–4-kurs talabalari ishtirokida o‘tkazildi (n=148). Eksperimental va nazorat guruhlari uchun o‘ziga xos pedagogik amaliyot ishlab chiqildi, o‘lchash asbobi sifatida Likert shkalasi, kuzatuv jadvallari va portfolio tahlili qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, eksperimental guruh talabalari tadqiqotchilik ko‘nikmalarining beshta komponentida nazorat guruhiga nisbatan 38–48 foizga yuqori natija ko‘rsatdi (p<0.001). Zamonaviy texnologiyalar – virtual laboratoriyalar, simulyatsiya dasturlari va ma'lumotlar tahlili vositalari – talabalarda muammoli fikrlash, gipoteza shakllantirish va eksperimental dizayn ko‘nikmalarini rivojlantirgan. Topilmalar tadqiqot asosida o‘qitishni kengaytirish va pedagogik ta'limni isloh qilish bo‘yicha siyosiy tavsiyalar bilan yakunlanadi.
Adabiyotlar
- Azimov, B., & Rashidov, A. (2022). Raqamli vositalar yordamida pedagogika talabalari ijodiy faolligini oshirish: Amaliy metodika. Pedagogika va Psixologiya Jurnali, 14(2), 45–62. https://doi.org/10.56283/ppj.v14i2.78
- Yunusova, N., & Toshmatov, S. (2021). Muammoga asoslangan o‘qitishning talabalar motivatsiyasiga ta'siri. O‘zbekiston Ta'lim Ilmi, 8(1), 12–29. https://doi.org/10.59285/oti.v8i1.33
- Karimov, I., & Hasanov, J. (2022). Eksperimental topshiriqlar orqali talabalarning tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish. Buxoro Davlat Pedagogika Instituti Ilmiy Axboroti, 5(3), 88–101.
- Mirzayev, O. (2023). Virtual laboratoriyalarning oliy ta'limdagi o‘rni va samaradorligi. Zamonaviy Ta'lim Texnologiyalari, 11(2), 34–51. https://doi.org/10.51144/ztt.2023.11.2.34
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 6 noyabrdagi PF-6108-son Farmoni. «2030 yilgacha O‘zbekistonda ta'limni rivojlantirish Konsepsiyasi to‘g‘risida». Toshkent: O‘zR Prezidenti Administratsiyasi.
- Umumiy Maktabgacha Ta'lim Ko‘rsatmalari. (2023). Tadqiqotga asoslangan o‘qitish bo‘yicha metodologik qo‘llanma. Toshkent: Respublika Ta'lim Markazi.
- Xoliqov, A., & Normatov, T. (2023). Sun'iy intellekt va mashinali o‘qitishning pedagogika ta'limidagi imkoniyatlari. Pedagogik Innovatsiyalar, 6(1), 17–38.
- Sultonov, R., Abdullayev, F., & Qodirov, B. (2022). STEM ta'limida eksperimental metodologiya: O‘zbekiston maktab va oliy ta'limi uchun qo‘llanma. Toshkent: Fan va Ta'lim nashriyoti.
- Qosimova, M., & Yusupova, Z. (2023). Blended learning modeli orqali talabalar tadqiqotchilik kompetentsiyalarini rivojlantirish. Ilm va Amal, 19(4), 55–72.
- Razzaqov, H., & Fattoyeva, S. (2022). Kooperativ ta'lim strategiyalarining tadqiqotchilik ko‘nikmalariga ta'siri: Metatahlil. Zamonaviy Ta'lim, 13(3), 101–118.
- Hmelo-Silver, C. E., Duncan, R. G., & Chinn, C. A. (2007). Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Kirschner, Sweller, and Clark (2006). Educational Psychologist, 42(2), 99–107. https://doi.org/10.1080/00461520701263368
- Jonassen, D. H. (2011). Learning to solve problems: A handbook for designing problem-solving learning environments. New York: Routledge.
- Kirschner, P. A., Sweller, J., & Clark, R. E. (2006). Why minimal guidance during instruction does not work: An analysis of the failure of constructivist, discovery, problem-based, experiential, and inquiry-based teaching. Educational Psychologist, 41(2), 75–86.
- Means, B., Toyama, Y., Murphy, R., & Baki, M. (2013). The effectiveness of online and blended learning: A meta-analysis of the empirical literature. Teachers College Record, 115(3), 1–47.
- Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
- Dewey, J. (1938). Experience and education. New York: Macmillan.