КИБЕРХАВФСИЗЛИКДА АНОМАЛИЯЛАРНИ АНИҚЛАШ ТИЗИМЛАРИ

Юнусов Ғ. Ғ. & Хамидов О. С.


Annotatsiya

Замонавий ахборот тизимларида кибернавлар сони ва уларнинг мураккаблиги йилдан-йилга ортиб бормоқда. Анъанавий имзоларга асосланган ҳимоя восита­лари янги, илгари маълум бўлмаган ҳужумларга нисбатан кам самарали бўлгани боис, аномалияларни аниқлашга йўналтирилган тизимлар алоҳида аҳамият касб этмоқда. Ушбу мақолада аномалияларни аниқлашнинг статистик, машинали ўқитишга асосланган ва чуқур нейрон тармоқлар ёрдамидаги ёндашувлари тизимли тарзда таҳлил қилинди. Тадқиқот доирасида Z-баҳолар, Маҳаланобис масофаси, Шеннон энтропияси, Изоляция ўрмонлари, автокодлагичлар (autoencoder) ва Кулбак-Лейблер кесишма ўлчови каби математик асбоблар ифодаланди. Ўзбек ва рус олимларининг тадқиқотларидан фойдаланган ҳолда ҳар бир усулнинг кучли ҳамда заиф жиҳатлари кўрсатилди.


Adabiyotlar

  1. Грушо А.А., Тимонина Е.Е. Теоретические основы защиты информации. – М.: Яхтсмен, 2006. – 224 с.
  2. Ганиев А.А. Ахборот хавфсизлиги асослари: ўқув қўлланма. – Тошкент: ТАТУ нашриёти, 2019. – 296 б.
  3. Котенко И.В. Интеллектуальные системы обнаружения вторжений // Труды СПИИРАН. – 2018. – Том 4(59). – С. 31–62.
  4. Назиров Ш.А., Хасанов А.Х. Тармоқ трафигини таҳлил қилишда энтропик ёндашувлар // ТАТУ хабарлари. – 2021. – №2. – Б. 24–32.
  5. Зегжда П.Д., Зегжда Д.П. Основы безопасности информационных систем. – СПб.: Лань, 2018. – 308 с.
  6. Марков А.С., Цирлов В.Л. Управление информационной безопасностью. – М.: Радио и связь, 2017. – 384 с.
  7. Николенко С.И., Кадурин А.А., Архангельская Е.В. Глубокое обучение. – СПб.: Питер, 2018. – 480 с.
  8. Айвазян С.А., Мхитарян В.С. Прикладная статистика и основы эконометрики. – М.: ЮНИТИ, 2001. – 1022 с.
  9. Хасанов А.Х., Арипов М.М. Замонавий IDS-тизимларнинг самарадорлигини баҳолаш мезонлари // Замонавий ахборот технологиялари. – 2022. – №3. – Б. 41–49.
  10. Бекмуратов Т.Ф. Ахборот хавфсизлиги тизимларининг архитектураси. – Тошкент: Фан, 2020. – 280 б.