CNN-LSTM VA REAL VAQT SENSOR MA’LUMOTLARI ASOSIDA YER OSTI KONLARI SHAMOLLATISH TIZIMINI PREDIKTIV BOSHQARISH

Namozov N. N. & Muminov J. N.


Annotatsiya

Mazkur tadqiqot yer osti oltin konlarida shamollatish jarayonini real vaqt sensor ma’lumotlari va chuqur o‘qitish algoritmlari asosida prediktiv-adaptiv boshqarish masalalariga bag‘ishlangan. Tadqiqotda kon atmosferasi parametrlarini uzluksiz monitoring qilish, xavfli holatlarni oldindan bashoratlash hamda ventilyatorlarning ish rejimini energiya samaradorligi va sanoat xavfsizligi talablariga mos ravishda avtomatik boshqarish maqsad qilingan. Tizimda gaz konsentratsiyasi, kislorod miqdori, havo sarfi, changlanish darajasi, harorat, bosim va namlik kabi parametrlar real vaqt rejimida sensorlar orqali yig‘ilgan. Olingan ma’lumotlarni qayta ishlash uchun filtrlash, normallashtirish va sirpanuvchi vaqt oynasi usullaridan foydalanilgan. Chuqur o‘qitish modeli sifatida CNN-LSTM arxitekturasiga asoslangan gibrid neyron tarmoq qo‘llanilib, CNN qatlami orqali muhim belgilar ajratib olingan, LSTM qatlami orqali esa vaqt bo‘yicha bog‘liqliklar o‘rganilgan.


Adabiyotlar

  1. Semin, M., Kormshchikov, D. Application of artificial intelligence in mine ventilation: a brief review. Frontiers in Artificial Intelligence, 2024, Vol. 7, Article 1402555. doi: 10.3389/frai.2024.1402555.
  2. Namozov N.N. Ko‘p gorizontli shaxtalarda raqamli egizak asosida adaptiv monitoring va intellektual boshqaruv: qurilmalararo axborot oqimini boshqarish modeli // «Zarafshon vohasini kompleks innovatsion rivojlantirish yutuqlari, muammolari va istiqbollari xalqaro ilmiy-amaliy anjumani» 2-to‘plam, Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti, 24-25 sentyabr, 2025, Navoiy, 39-41 betlar.
  3. Kalandarov, I., Davlatov, B., Bozorov, B., & Belalova, G. A Model for Optimizing Production Processes in Intelligent Control Systems for Mining and Transport Complexes //Proceedings of the 8th International Conference on Future Networks & Distributed Systems. – 2024. – С. 390-393.
  4. Yuan, K., Gao, K., Liu, Y. Enhancing gas concentration prediction and ventilation efficiency in deep coal mines: a hybrid DL-Koopman and Fuzzy-PID framework. Scientific Reports, 2025, Vol. 15, Article 23630. doi: 10.1038/s41598-025-00105-3.
  5. Намозов Н.Н. Анализ систем предотвращения столкновений транспортных средств на подземных месторождениях // ISBN 978-5-00236-550-0, Научный форум сборник статей X Международной научно-практической конференции, состоявшейся. Россия, Пенза: МЦНС «Наука и Просвещение», 2024, стр.61-64
  6. Ihsan, A., Widodo, N.P., Cheng, J., Wang, E. Ventilation on demand in underground mines using neuro-fuzzy models: Modeling and laboratory-scale experimental validation. Engineering Applications of Artificial Intelligence, 2024, Article 108048. doi: 10.1016/j.engappai.2024.108048.
  7. Kalandarov I.I., Namozov N.N., Nasimov R. Testing the Technology and Reliability of Using the Zigbee Network in Underground Mining Operations. In: Koucheryavy, Y., Aziz, A. (eds) Internet of Things, Smart Spaces, and Next Generation Networks and Systems. ruSMART NEW2AN 2024 2024. Lecture Notes in Computer Science, vol 15555. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-95296-8_14
  8. Namozov N.N. Development of protocols and algorithms for ensuring communication between individual means of communication and the central server of mining personnel // ISSN 2181-8193 «Fan va texnologiyalar taraqqiyoti» ilmiy – texnikaviy jurnali, №2, 2024, 231-236 betlar
  9. Cao, P., Liu, J., Wang, H., Wang, Y., Liu, X., Wang, D. Uncertainty analysis of digital twin model of mine ventilation system. Scientific Reports, 2024, Vol. 14, Article 26558. doi: 10.1038/s41598-024-77978-3.
  10. Kalandarov I.I., Nasimov R., Namozov N.N. Testing the Technology and Reliability of Using the Zigbee Network in Underground Mining Operations. In: Koucheryavy, Y., Aziz, A. (eds) Internet of Things, Smart Spaces, and Next Generation Networks and Systems. ruSMART NEW2AN 2024 2024. Lecture Notes in Computer Science, vol 15555. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-95296-8_14
  11. Zhang, K., Yang, X., Li, H. Intelligent decision-making for mine ventilation systems based on graph neural network and deep reinforcement learning fusion. Scientific Reports, 2026, Vol. 16, Article 6704. doi: 10.1038/s41598-026-37347-8.
  12. Kalandarov I.I., Khojiev A.H., Namozov, N.N., & Khayrullayev, M. Mathematical Model and Algorithm for Calculating Natural and Geological Conditions Affecting the Safety of Workers in Underground Mining //Proceedings of the 8th International Conference on Future Networks & Distributed Systems. – 2024. – С. 394-397.
  13. Kalandarov I.I., Bozorov B.N., Namozov N.N. Konchilik sanoati obyektlarida faoliyat olib boruvchi xodimlar jismoniy xolati va sog‘ligi haqidagi axborotlarni ekvivalent o‘zgartirish algoritmi // Academic Research in Educational Sciences, Vol.5, Issues 7-8, 2024, PP.108-118
  14. Namozov N. Chiziqli filtrlarga asoslangan raqamli signallarni qayta ishlashning parallel algoritmlari //Journal of Advances in Engineering Technology. – 2025. – №. 3. – С. 72-79.
  15. Kalandarov I.I., Bozorov B.N., Hojiev A.M., Namozov N.N. // Scientific foundations of an automated cyber-physical system for ensuring occupational safety in underground mines based on digital signal processing // Monograph — T.: Publishing. «Science algorithm» ISBN 978-9910-774-57-7, 2025, 180 pages
  16. Kalandarov I.I., Namozov N.N. A model for ensuring the safety of personnel operating in underground mines using the linear extrapolation method // «International conference on analysis of mathematics and exact sciences» Volume 01, Issue 01, 2024, 121-125 pp.
  17. Kalandarov I.I., Namozov N. N. Yer osti konlarida xodimlarni xavfsizligini ta’minlash individual qurilmalaridagi signallar kechikish vaqtini aniqlash modeli //Journal of Advances in Engineering Technology. – 2024. – №. 1. – С. 33-36 betlar
  18. Namozov N.N. Datchik qurilmalaridan olingan ma’lumotlarni qayta ishlashda neyron tarmoqlarining matematik va cnn arxitektura modellar tahlili //International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences. – 2025. – Т. 6. – №. 1. – С. 68-75.
  19. Kalandarov I.I., Bozorov B.N., Namozov N.N. Sanoat korxonalarida xodimlar havfsizligini ta’minlashning axborot tizimlari tahlili va asosiy ko‘rsatkichlar // ISSN 2181-7383 «O‘zbekiston konchilik xabarnomasi» ilmiy texnik va ishlab chiqarish jurnali, №2(93), 2023, 120-123 betlar