SANOATDA QO‘LLANILADIGAN DETALLARNI MUSTAHKAMLASH UCHUN KIMYOVIY-TERMIK ISHLOV BERISH JARAYONLARINING NAZARIY VA TEXNOLOGIK ASOSLARI
Boynazarov U. R.
Annotatsiya
Mazkur maqolada sanoatda qo‘llaniladigan detallarni mustahkamlash uchun foydalaniladigan kimyoviy-termik ishlov berish jarayonlarining nazariy va texnologik asoslari o‘rganilgan. Mashinasozlik, metallurgiya, tog‘-kon va neft-gaz sanoatida ishlatiladigan detallar yuqori mexanik yuklamalar, abraziv muhit va korroziy ta’sirlar ostida faoliyat yuritishi sababli ularning xizmat muddati sezilarli darajada kamayadi. Tadqiqotda detallar yuzasida hosil bo‘ladigan diffuzion qatlamlarning shakllanish mexanizmlari, ularning fizik-kimyoviy va mexanik xossalarga ta’siri tahlil qilindi. Kimyoviy-termik ishlov berish natijasida hosil bo‘lgan diffuzion qoplamalarning mikrostrukturasi, mikroqattiqligi, mustahkamligi, zarbiy qovushoqligi va korroziyaga chidamliligi baholandi. Olingan natijalar diffuzion qoplamalar yuzaning g‘adir-budirligini kamaytirishi, mexanik mustahkamlikni oshirishi hamda agressiv muhitlarda korroziyaga qarshilikni sezilarli yaxshilashini ko‘rsatdi. Xususan, korroziya tezligi 10–100 baravargacha kamaygani, mikroqattiqlik esa 4700 MPa gacha ortgani aniqlandi. Tadqiqot natijalari kimyoviy-termik ishlov berish texnologiyalarini sanoat uskunalari detallarining xizmat muddatini uzaytirish va ekspluatatsion xarajatlarni kamaytirishda samarali qo‘llash mumkinligini ko‘rsatadi.
Adabiyotlar
- Bell, T. (2002). Surface engineering of austenitic stainless steel. Surface Engineering, 18(6), 415–422. https://doi.org/10.1179/026708402225006493
- Davis, J. R. (2001). Surface hardening of steels: Understanding the basics. ASM International.
- Edenhofer, B. (1974). Physical and metallurgical aspects of ion nitriding. Heat Treatment of Metals, 1(2), 23–28.
- Gavriljuk, V. G. (1996). Nitrogen in iron and steel. Metallurgical and Materials Transactions A, 27(2), 241–250. https://doi.org/10.1007/BF02648943
- Geller, Y. A. (1984). Instrumentalnye stali. Metallurgiya.
- Holmberg, K., & Matthews, A. (2009). Coatings tribology: Properties, mechanisms, techniques and applications in surface engineering (2nd ed.). Elsevier.
- Keddam, M., Kulka, M., Makuch, N., Pertek, A., & Maldzinski, L. (2013). A kinetic model for the boriding process. Applied Surface Science, 298, 155–163. https://doi.org/10.1016/j.apsusc.2013.09.038
- Mittemeijer, E. J. (2013). Fundamentals of nitriding and nitrocarburizing. ASM Handbook, 4A, 619–646.
- Oliker, V. E. (1976). Khimiko-termicheskaya obrabotka metallov. Mashinostroyeniye.
- Podgornik, B., Vizintin, J., Wänstrand, O., Larsson, M., Hogmark, S., Ronkainen, H., & Holmberg, K. (2001). Wear mechanisms and surface engineering of tribological components. Wear, 249(3–4), 254–259. https://doi.org/10.1016/S0043-1648(01)00557-3
- Rakhimov, R. D., & Karimov, A. A. (2020). Surface modification technologies for improving wear resistance of machine parts. Materials Today: Proceedings, 25, 45–50.
- Sun, Y., & Bell, T. (1998). Plasma surface engineering of low alloy steel. Materials Science and Engineering: A, 140(1–2), 419–434. https://doi.org/10.1016/S0921-5093(98)00211-9
- Totten, G. E. (2006). Steel heat treatment: Metallurgy and technologies. CRC Press.
- Tyurin, Y. N., Pogrebnjak, A. D., & Beresnev, V. M. (2017). Modern surface engineering technologies and applications. Journal of Surface Investigation, 11(5), 897–909. https://doi.org/10.1134/S1027451017050184
- Zhang, S. (2010). Modern surface engineering treatments. CRC Press.