KOH–DMSO SUPERASOSLI MUHITIDA MENTOL, TIMOL VA α-NAFTOLNING ASETILEN BILAN VINILLANISH JARAYONI QONUNIYATLARI

Soliyev M. I. & Nurmanov S. E.


Annotatsiya

Ushbu ishda mentol, timol va α-naftolning atsetilen bilan KOH–DMSO superasosli tizimi ishtirokida vinillanish jarayoni tadqiq qilindi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra timol vinil efiri uchun eng yuqori unum 79,5 %, mentol vinil efiri uchun 79,0 % hamda α-naftol vinil efiri uchun 76,3 % ni tashkil qildi. Barcha hollarda optimal sharoitlar 130 °C harorat, 14–16 atm atsetilen bosimi, 50 mol% KOH va 3 soat reaksiya vaqtida kuzatildi. Reaksiya jarayonining matematik modeli qurilib, kubik regressiya tenglamalari yordamida mahsulot unumining o‘zgarish qonuniyatlari tavsiflandi. Olingan natijalar KOH–DMSO tizimining atsetilenni faollashtirishda yuqori samaradorlikka ega ekanligini ko‘rsatdi.


Adabiyotlar

  1. Трофимов Б.А. Некоторые аспекты химии ацетилена // Журнал органической химии. – 1995. – Т. 31, № 9. – С. 1368–1387.
  2. Трофимов Б.А., Паршина Л.Н., Опарина Л.А. Новая технология получения простых виниловых эфиров на базе ацетилена // Наука производству. – 2003. – № 6. – С. 2–3.
  3. Trofimov B.A., Schmidt E.Yu., Zorina N.V., Mikhaleva A.I. The synthesis of O,S,N-vinylated derivatives // Russian Chemical Reviews. – 2018. – Vol. 87. – P. 691–717.
  4. Трофимов Б.А., Шмидт Е.Ю. Реакции ацетиленов в суперосновных сре-дах – итоги последних лет // Успехи химии. – 2014. – Т. 83, № 7. – С. 600–619.
  5. Витковская Н.М., Ларионова Е.Ю., Скитневская А.Д. и др. Квантово-химическая модель реакции нуклеофильного присоединения метанола и метантиола к ацетилену в системе KOH–DMSO // Известия АН. Серия химическая. – 2013. – № 1. – С. 27–34.
  6. Minkin V.I., Simkin B.Ya., Minyaev R.M. Quantum Chemistry of Organic Compounds and Reaction Mechanisms. – Berlin: Springer, 1990. – 424 p. (русча нашр асосида).
  7. Guy P.P. Kamatou, Vermaak I., Viljoen A.M., Lawrence B.M. Menthol: A simple monoterpene with remarkable biological properties // Phytochemistry. – 2013. – Vol. 96. – P. 15–25.
  8. Mahboubi M., Kazempour N. Chemical composition and antimicrobial activity of peppermint essential oil // Songklanakarin Journal of Science and Technology. – 2014. – Vol. 36. – P. 83–87.
  9. Sharma E., Anand G., Kapoor R. Terpenoids in plant defence against herbivorous insects // Annals of Botany. – 2017. – Vol. 119. – P. 791–801.
  10. Zhang X., Sarkar S., Larock R.C. Synthesis of naphthalenes and 2-naphthols by electrophilic cyclization of alkynes // Journal of Organic Chemistry. – 2006. – Vol. 71. – P. 236–245.
  11. Трофимов Б.А., Опарина Л.А., Колыванов Н.А. и др. Винилирование фенолов и нафтолов ацетиленом // Журнал органической химии. – 2015. – Т. 51, № 2. – С. 200–206.
  12. Самарский А.А., Михайлов А.П. Математическое моделирование: идеи, методы, примеры. – М.: Физматлит, 2005. – 320 с.
  13. Soliev M.I., Okhundadaev A.K. Theoretical calculations of electronic structures of menthol and thymol molecules // Voprosy nauki i obrazovaniya. – 2018. – № 8(20). – С. 45–49.