KOH–DMSO SUPERASOSLI MUHITIDA MENTOL, TIMOL VA α-NAFTOLNING ASETILEN BILAN VINILLANISH JARAYONI QONUNIYATLARI
Soliyev M. I. & Nurmanov S. E.
Annotatsiya
Ushbu ishda mentol, timol va α-naftolning atsetilen bilan KOH–DMSO superasosli tizimi ishtirokida vinillanish jarayoni tadqiq qilindi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra timol vinil efiri uchun eng yuqori unum 79,5 %, mentol vinil efiri uchun 79,0 % hamda α-naftol vinil efiri uchun 76,3 % ni tashkil qildi. Barcha hollarda optimal sharoitlar 130 °C harorat, 14–16 atm atsetilen bosimi, 50 mol% KOH va 3 soat reaksiya vaqtida kuzatildi. Reaksiya jarayonining matematik modeli qurilib, kubik regressiya tenglamalari yordamida mahsulot unumining o‘zgarish qonuniyatlari tavsiflandi. Olingan natijalar KOH–DMSO tizimining atsetilenni faollashtirishda yuqori samaradorlikka ega ekanligini ko‘rsatdi.
Adabiyotlar
- Трофимов Б.А. Некоторые аспекты химии ацетилена // Журнал органической химии. – 1995. – Т. 31, № 9. – С. 1368–1387.
- Трофимов Б.А., Паршина Л.Н., Опарина Л.А. Новая технология получения простых виниловых эфиров на базе ацетилена // Наука производству. – 2003. – № 6. – С. 2–3.
- Trofimov B.A., Schmidt E.Yu., Zorina N.V., Mikhaleva A.I. The synthesis of O,S,N-vinylated derivatives // Russian Chemical Reviews. – 2018. – Vol. 87. – P. 691–717.
- Трофимов Б.А., Шмидт Е.Ю. Реакции ацетиленов в суперосновных сре-дах – итоги последних лет // Успехи химии. – 2014. – Т. 83, № 7. – С. 600–619.
- Витковская Н.М., Ларионова Е.Ю., Скитневская А.Д. и др. Квантово-химическая модель реакции нуклеофильного присоединения метанола и метантиола к ацетилену в системе KOH–DMSO // Известия АН. Серия химическая. – 2013. – № 1. – С. 27–34.
- Minkin V.I., Simkin B.Ya., Minyaev R.M. Quantum Chemistry of Organic Compounds and Reaction Mechanisms. – Berlin: Springer, 1990. – 424 p. (русча нашр асосида).
- Guy P.P. Kamatou, Vermaak I., Viljoen A.M., Lawrence B.M. Menthol: A simple monoterpene with remarkable biological properties // Phytochemistry. – 2013. – Vol. 96. – P. 15–25.
- Mahboubi M., Kazempour N. Chemical composition and antimicrobial activity of peppermint essential oil // Songklanakarin Journal of Science and Technology. – 2014. – Vol. 36. – P. 83–87.
- Sharma E., Anand G., Kapoor R. Terpenoids in plant defence against herbivorous insects // Annals of Botany. – 2017. – Vol. 119. – P. 791–801.
- Zhang X., Sarkar S., Larock R.C. Synthesis of naphthalenes and 2-naphthols by electrophilic cyclization of alkynes // Journal of Organic Chemistry. – 2006. – Vol. 71. – P. 236–245.
- Трофимов Б.А., Опарина Л.А., Колыванов Н.А. и др. Винилирование фенолов и нафтолов ацетиленом // Журнал органической химии. – 2015. – Т. 51, № 2. – С. 200–206.
- Самарский А.А., Михайлов А.П. Математическое моделирование: идеи, методы, примеры. – М.: Физматлит, 2005. – 320 с.
- Soliev M.I., Okhundadaev A.K. Theoretical calculations of electronic structures of menthol and thymol molecules // Voprosy nauki i obrazovaniya. – 2018. – № 8(20). – С. 45–49.