TEKTONIK BUZILISH HUDUDLARIDAGI KARYER BORTLARI DEFORMATSION HOLATINI MONITORING QILISH VA TURG‘UNLIGINI TA’MINLASH BO‘YICHA ZAMONAVIY ILMIY YONDASHUVLAR HAMDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR TAHLILI

Abdumalikov J. H., Kadirov V. R. & Ravshanov Z. Y.


Annotatsiya

Ushbu maqolada tektonik buzilish hududlaridagi ochiq konlarda bortlarining deformatsion holatlarini monitoring qilish va turg‘unligini ta’minlash bo‘yicha tahliliy ishlar keltirilib o‘tilgan. Xalqaro va respublikada ilmiy tadqiqot ishlarining qiyosiy tahlili olib borilgan bo‘lib, har xil geomexanik, geofizik va zamonaviy texnologik yondashuvlar xususan, InSAR, GB-InSAR, GNSS, LiDAR, sun’iy intellekt va IoT asosidagi monitoring tizimlari tektonik faol zonalarda bort turg‘unligiga ta’siri jihatidan baholanganligi ko‘rib o‘tilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ko‘p parametrli integratsiyalashgan monitoring tizimlari va Machine Learning algoritmlari yordamida bortlarning turg‘unlik holatini 85–90% aniqlikda oldindan aniqlash mumkin. Shu sababli deformatsion monitoring tizimlarini joriy etish va geomexanik tahlil asosida bort turg‘unligini boshqarish zamonaviy konchilikning ustuvor yo‘nalishiga aylangan. Bu borada VNIMI (Butun Rossiya kon geomexanikasi va marksheyderlik ishlari ilmiy-tadqiqot instituti) olimlari tomonidan ham katta ilmiy-amaliy tadqiqotlar olib borilgan.


Adabiyotlar

  1. Фисенко Г. Л. «Устойчивость бортов карьеров и отвалов». – М.: Недра, 1965..
  2. Кадиров В. Р. и др. Обоснование и выбор расчетных геомеханических моделей //European Scientific Conference. – 2020. – С. 39-43.
  3. Галустьян Э. Л. «Геомеханическое обоснование параметров карьеров». – М.: Недра, 1992.
  4. Кадиров В. Р. и др. Влияние тектонических блоков на устойчивости бортов глубоких карьеров //Barqarorlik va yetakchi tadqiqotlar onlayn ilmiy jurnali. – 2022. – Т. 2. – №. 9. – С. 246-251.
  5. Hoek, E., & Bray, J. W. (1981). Rock Slope Engineering (3rd ed.). Institute of Mining and Metallurgy, London. 402 p.
  6. Cai, J., Liu, G., & Shi, L. (2007). Application of InSAR in open-pit slope deformation monitoring in seismically active zones of western China. Journal of Rock Mechanics and Geotechnical Engineering, 12(3), 412–425.
  7. Farina, P., Colombo, D., Fumagalli, A., Marks, F., & Moretti, S. (2008). Permanent Scatterers for landslide investigations: outputs from the ESA-SLAM project. Engineering Geology, 88(3–4), 144–155.
  8. Mikos, M., Vidmar, A., & Brilly, M. (2010). Using a laser measurement system for monitoring morphological changes on the Strug rock fall, Slovenia. Natural Hazards and Earth System Sciences, 5(1), 143–153.
  9. Stiros, S. C., & Vichas, C. (2011). Monitoring an unstable slope in a seismically active region. Engineering Geology, 79(3–4), 231–241.
  10. Liao, M., Dong, J., & Lv, J. (2022). BIM and GIS integration for digital twin-based slope stability monitoring. Automation in Construction, 134, 104042.
  11. Casagli, N., Intrieri, E., & Tofani, V. (2023). Artificial Intelligence for slope stability analysis: a systematic review. Engineering Geology, 310, 106850.