ARPA HAMDA MIKROORGANIZMLARNI TUPROQ TARKIBIDAGI QO‘RG‘OSHINGA TA’SIRI
Hamroyev L. Q. & Usanbayev N. X.
Annotatsiya
Sanoatning rivojlanishi, transport vositalarining ko‘payishi va antropogen omillarning kuchayishi natijasida tuproqning og‘ir metallar bilan ifloslanishi global ekologik muammoga aylangan. Qo‘rg‘oshin (Pb) tuproqdagi eng xavfli toksik metallardan biri bo‘lib, oziq-ovqat zanjiri orqali inson salomatligiga jiddiy zarar yetkazadi. Ushbu tadqiqotda arpa (Hordeum vulgare) o‘simligi va Bacillus subtilis bakteriyasining birgalikda qo‘llanilishida qo‘rg‘oshin bilan ifloslangan tuproqni bioremediatsiya qilish samaradorligi laboratoriya sharoitida uch xil dozada o‘rganildi. Boshlang‘ich Pb miqdori 42,33 mg/kg bo‘lgan tuproqda 45 kunlik vegetatsion tajriba o‘tkazilib, Pb miqdori EDTA bilan kompleksometrik titrlash usulida aniqlandi. Natijada bakteriya dozasi ortishi bilan tozalash samaradorligi chiziqli oshib bordi: 10 g dozada 12,73%, 15 g dozada 21,76%, 20 g dozada esa 29,41% ni tashkil etdi; nazorat variantida (faqat arpa) bu ko‘rsatkich atigi 4,89% bo‘ldi. Eng yuqori dozada yakuniy Pb miqdori (29,88 mg/kg) ruxsat etilgan miqdordan (32 mg/kg) past darajaga tushirildi. Olingan natijalar arpa va B. subtilis tizimi og‘ir metallar bilan ifloslangan tuproqlarni tozalashda samarali biologik usul ekanligini amalda isbotladi.
Adabiyotlar
- Engineered Bacillus subtilis Biofilm Biochar living materials for in-situ sensing and bioremediation of heavy metal ions pollution
- Lead removal from soil by phytoremediation method Fatma Ekmekyapar Torun, Şahset İrdemez, Sinan Kul, Yaşar Nuhoğlu
- Dissolved Lead Removal from Soil-washing Process Using Electrocoagulation, Vemi Ridantami, Agus Jatnika Effendi, Muhayatun Santoso, Mahrus Salam, Laili Fitria, Wisnu Prayogo
- Kimyoviy o‘g‘itlar tarkibidagi turli moddalar orqali tuproqlar qatlamini ifloslanishi va uning oldini olish chora tadbirlari Xalmatova Shoxistaxon (Bug‘doy tarkibida qo‘rg‘oshin miqdorini o‘rganish)
- Clean-Up of Heavy Metals from Contaminated Soil by Phytoremediation: A Multidisciplinary and Eco-Friendly ApproachA. K. Priya, Muthiah Muruganandam, Sameh S. Ali, and Michael Kornaros.
- World Health Organization (WHO). Lead poisoning and health. - Geneva: WHO Press.
- Pourrut B., Shahid M., Dumat C., Winterton P., Pinelli E. Lead uptake, toxicity, and detoxification in plants // Reviews of Environmental Contamination and Toxicology.
- Wuana R. A., Okieimen F. E. Heavy metals in contaminated soils: a review of sources, chemistry, risks and best available strategies for remediation // ISRN Ecology.
- Patra M., Bhowmik N., Bandopadhyay B., Sharma A. Comparison of mercury, lead and arsenic with respect to genotoxic effects on plant systems and the development of genetic tolerance // Environmental and Experimental Botany.
- United Nations Environment Programme (UNEP). Childhood lead poisoning. - Geneva: UNEP.
- Salt D. E., Smith R. D., Raskin I. Phytoremediation // Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology.
- Tiwari S., Lata C. Heavy metal stress, signaling, and tolerance due to plant-associated microbes: an overview // Frontiers in Plant Science.
- Wang J., Chen C. Biosorbents for heavy metals removal and their future // Biotechnology Advances.
- Soares M. A. R., Quina M. J., Quinta-Ferreira R. M. Immobilisation of lead and zinc in contaminated soil using compost derived from industrial eggshell // Journal of Environmental Management.
- Ma Y., Rajkumar M., Zhang C., Freitas H. Beneficial role of bacterial endophytes in heavy metal phytoremediation // Journal of Environmental Management.
- Kumar A., Voropaeva O., Maleva M., Panikovskaya K., Borisova G., Rajkumar M., Bruno L. B. Bioaugmentation with copper tolerant endophyte Pseudomonas lurida strain EOO26 for improved plant growth and copper phytoremediation by Helianthus annuus // Chemosphere.
- Pilon-Smits E. Phytoremediation // Annual Review of Plant Biology.
- Glick B. R. Using soil bacteria to facilitate phytoremediation // Biotechnology Advances.
- Ridantami V., Effendi A. J., Santoso M., Salam M., Fitria L., Prayogo W. Dissolved lead removal from soil-washing process using electrocoagulation // International Journal of Environmental Science and Technology.
- Xalmatova Sh. Kimyoviy o‘g‘itlar tarkibidagi turli moddalar orqali tuproqlar qatlamini ifloslanishi va uning oldini olish chora tadbirlari // O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi axborotlari.
- Priya A. K., Muruganandam M., Ali S. S., Kornaros M. Clean-up of heavy metals from contaminated soil by phytoremediation: a multidisciplinary and eco-friendly approach // Toxics.
- Compant S., Clément C., Sessitsch A. Plant growth-promoting bacteria in the rhizo- and endosphere of plants: their role, colonization, mechanisms involved and prospects for utilization // Soil Biology and Biochemistry. - 2010. - Vol. 42, No. 5. - P. 669-678.
- Sheng X. F., Xia J. J. Improvement of rape (Brassica napus) plant growth and cadmium uptake by cadmium-resistant bacteria // Chemosphere.
- Gadd G. M. Metals, minerals and microbes: geomicrobiology and bioremediation // Microbiology.
- Ali H., Khan E., Sajad M. A. Phytoremediation of heavy metals - concepts and applications // Chemosphere.
- Vurukonda S. S. K. P., Vardharajula S., Shrivastava M., SkZ A. Enhancement of drought stress tolerance in crops by plant growth promoting rhizobacteria Microbiological Research.
- O‘zbekiston Respublikasi Davlat ekologik me’yorlari. Tuproqdagi og‘ir metallarning ruxsat etilgan eng yuqori miqdori. - Toshkent: O‘zR Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi.
- Tangahu B. V., Abdullah S. R. S., Basri H., Idris M., Anuar N., Mukhlisin M. A review on heavy metals (As, Pb, and Hg) uptake by plants through phytoremediation // International Journal of Chemical Engineering.