SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA ADAPTIV BOSHQARUV TIZIMLARINI ISHLAB CHIQARISH JARAYONLARIDA QO‘LLASH
G‘anijonova M. X.
Annotatsiya
Ushbu maqolada sanoat korxonalarida texnologik jarayonlarni boshqarishda sun’iy intellekt asosidagi adaptiv boshqaruv tizimlarining imkoniyatlari va ularni amaliyotga joriy etish istiqbollari tadqiq etilgan. Zamonaviy ishlab chiqarish tizimlarida texnologik parametrlarning doimiy ravishda o‘zgarib turishi, tashqi muhit omillarining ta’siri, ishlab chiqarish yuklamalarining notekis taqsimlanishi hamda energiya resurslaridan samarali foydalanish zarurati an’anaviy boshqaruv usullarining imkoniyatlarini ma’lum darajada cheklab qo‘ymoqda. Shu sababli ishlab chiqarish jarayonlarining barqarorligi va samaradorligini ta’minlash uchun intellektual boshqaruv usullaridan foydalanish dolzarb ilmiy-amaliy masalalardan biri hisoblanadi. Tadqiqot davomida mashinali o‘qitish algoritmlari, ma’lumotlarni tahlil qilish usullari va sun’iy neyron tarmoqlar asosida adaptiv boshqaruv modeli ishlab chiqildi. Taklif etilgan model texnologik jarayonlarning joriy holatini real vaqt rejimida baholash, tizim parametrlaridagi o‘zgarishlarni aniqlash hamda boshqaruv ta’sirlarini avtomatik ravishda moslashtirish imkoniyatiga ega. Modelning samaradorligini baholash maqsadida turli ishlab chiqarish sharoitlari uchun simulyatsion tajribalar o‘tkazildi va olingan natijalar an’anaviy boshqaruv usullari bilan taqqoslandi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt asosidagi adaptiv boshqaruv tizimlari texnologik jarayonlarning aniqligi va barqarorligini oshirish, energiya sarfini kamaytirish, uskunalardan foydalanish samaradorligini yaxshilash hamda mahsulot sifatini yuqori darajada ta’minlash imkonini berishini ko‘rsatdi. Shuningdek, bunday tizimlar ishlab chiqarish jarayonlarida yuzaga keladigan noaniqliklar va tashqi ta’sirlarga tez moslashishi, inson omili ta’sirini kamaytirishi hamda qaror qabul qilish jarayonlarini avtomatlashtirishi bilan ajralib turadi. Olingan natijalar sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalangan holda adaptiv boshqaruv tizimlarini sanoat korxonalariga joriy etish ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va Industry 4.0 konsepsiyasi talablarini amalga oshirishda muhim ahamiyat kasb etishini tasdiqlaydi.
Adabiyotlar
- Ogata K. Modern Control Engineering. 5th Edition. Pearson Education, 2010. – 912 p.
- Sutton R.S., Barto A.G. Reinforcement Learning: An Introduction. 2nd Edition. MIT Press, 2018. – 552 p.
- Goodfellow I., Bengio Y., Courville A. Deep Learning. Cambridge: MIT Press, 2016. – 775 p.
- Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. 4th Edition. Pearson, 2021. – 1168 p.
- Dorf R.C., Bishop R.H. Modern Control Systems. 14th Edition. Pearson Education, 2021. – 1088 p.
- Çengel Y.A., Boles M.A. Thermodynamics: An Engineering Approach. 9th Edition. McGraw-Hill Education, 2019. – 1024 p.
- Holman J.P. Heat Transfer. 11th Edition. McGraw-Hill Education, 2018. – 720 p.
- Astrom K.J., Murray R.M. Feedback Systems: An Introduction for Scientists and Engineers. Princeton University Press, 2021. – 408 p.
- Zhumaniyozov A.A., Axmedov B.A. Avtomatik boshqarish nazariyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2020. – 368 b.
- Yusupbekov N.R., Igamberdiyev H.Z., Malikov A.V. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2021. – 412 b.
- Igamberdiyev H.Z. Intellektual boshqaruv tizimlari va ularning sanoatdagi qo‘llanilishi. – Toshkent: Voris-Nashriyot, 2022. – 285 b.
- Karimov A.A., Tursunov O.Q. Sun’iy intellekt texnologiyalarining ishlab chiqarish tizimlaridagi qo‘llanilishi // Texnika fanlari axborotnomasi. – 2023. – №4. – B. 45–53.
- Rao S.S. Engineering Optimization: Theory and Practice. 5th Edition. Wiley, 2019. – 840 p.
- Murphy K.P. Machine Learning: A Probabilistic Perspective. MIT Press, 2012. – 1104 p.
- Bishop C.M. Pattern Recognition and Machine Learning. Springer, 2006. – 738 p.