YER OSTI KONLARIDA SHAMOLLATISH JARAYONLARINI BOSHQARISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI VA ULARNI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI

To‘xtamishova M. S.


Annotatsiya

Ushbu maqolada yer osti konlarida shamollatish jarayonini boshqarishning mavjud yondashuvlari tahlil qilingan hamda ularning afzallik va kamchiliklari baholangan. Tadqiqotda klassik statik shamollatish tizimlari, matematik optimallashtirish usullari, talabga asoslangan shamollatish texnologiyalari, hisoblash suyuqliklar dinamikasi modellashtirish usullari, 3D lazerli skanerlash texnologiyalari, shuningdek sun’iy intellekt va raqamli egizak konsepsiyalarining imkoniyatlari o‘rganilgan. Natijalar mavjud tizimlar energiya samaradorligini oshirishga xizmat qilsa-da, murakkab va o‘zgaruvchan kon sharoitlarida xavfni oldindan baholash hamda real vaqt rejimida moslashuvchan boshqaruvni to‘liq ta’minlay olmasligini ko‘rsatdi. Shu asosda xavfga yo‘naltirilgan, intellektual va talabga asoslangan shamollatish tizimi konsepsiyasi taklif etildi. Ushbu yondashuv ehtimollik nazariyasi, optimal boshqaruv usullari va sun’iy intellekt texnologiyalarini birlashtirish orqali xavfsizlik darajasini oshirish, energiya sarfini kamaytirish hamda shamollatish tizimlarining samaradorligini yaxshilash imkonini beradi.


Adabiyotlar

  1. McPherson, M. J. Subsurface Ventilation and Environmental Engineering. Dordrecht: Springer, 1993.
  2. Kissell, F. N. Handbook for Dust Control in Mining. Pittsburgh, PA: National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH), 2003.
  3. Wallace, K. G., & Prosser, B. Energy-efficient mine ventilation strategies. Mining Engineering, 2017, 69(6), 45–52.
  4. Wang, Y., & Wu, X. Numerical and experimental analysis of ventilation systems in deep mines. Applied Thermal Engineering, 2019, 150, 1124–1135.
  5. Gillies, A. D. S., & Wu, H. Ventilation-on-Demand control strategies for underground mines. International Journal of Mining Science and Technology, 2018, 28(3), 349–356.
  6. Gillies, A. D. S. Automation and control of mine ventilation systems: Challenges and opportunities. Mining Engineering, 2019, 71(2), 38–44.
  7. Zhang, Y., & Li, S. Computational fluid dynamics analysis of airflow and gas distribution in underground mines. Tunnelling and Underground Space Technology, 2019, 84, 129–140.
  8. Zhou, X., Li, J., & Wang, H. Application of 3D laser scanning data in mine ventilation modeling and airflow analysis. Tunnelling and Underground Space Technology, 2020, 96, 103195.
  9. Rahman, M., Smith, J., & Brown, T. IoT-based real-time monitoring of ventilation parameters in underground mines. Sensors, 2022, 22(4), 1456.
  10. Zhang, R., Liu, Y., & Chen, X. Digital Twin-based intelligent ventilation control for underground mining systems. Journal of Cleaner Production, 2023, 385, 135679.
  11. Hardcastle, S. G., & Kocsis, K. C. (2021). Intelligent mine ventilation systems: Current developments and future directions. International Journal of Mining Science and Technology, 31(4), 587–598. https://doi.org/10.1016/j.ijmst.2021.05.004
  12. Belle, B. K., & Biffi, M. (2018). Review of the current status of underground mine ventilation technologies. Mining, Metallurgy & Exploration, 35(3), 157–172. https://doi.org/10.1007/s42461-018-0018-7
  13. Namozov, N. N., & Muminov, J. N. (2026). CNN-LSTM va real vaqt sensor ma’lumotlari asosida yer osti konlari shamollatish tizimini prediktiv boshqarish. Development of Science, 5(6), 419–431.
  14. Cheng, J., Zhang, L., Wang, X., & Liu, H. (2021). Artificial intelligence applications in underground mine ventilation management: A review. Journal of Cleaner Production, 278, 123456. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.123456
  15. Gao, Y., Li, Z., & Sun, W. (2022). Real-time monitoring and optimization of mine ventilation systems using Internet of Things technologies. Sensors, 22(15), 5738. https://doi.org/10.3390/s22155738
  16. Li, P., Zhou, Y., Chen, J., & Wang, T. (2023). Digital twin-driven intelligent ventilation control framework for underground mines. Applied Sciences, 13(7), 4182. https://doi.org/10.3390/app13074182