VINILXLORID MONOMERI SINTEZI UCHUN KO‘MIR O‘ZAGI ASOSIDAGI MIS (I) XLORIDINI VAQT O‘ZGARISHI BO‘YICHA MIS (II) XLORIDIGA O‘TISHI VA FIZIK-KIMYOVIY XOSSALARINING TADQIQOTI

Muxiddinov B. F. & Sa’dullayev S. M.


Annotatsiya

Simobsiz katalizatorlarni asetilenning gidroxlorlanish jarayonida qo‘llashni rivojlantirish vinilxlorid kimyoviy texnologiyasining dolzarb vazifalaridan biri bo‘lib qolmoqda, chunki an’anaviy HgCl₂/faollashtirilgan ko‘mir tizimlari toksikologik va ekologik xavflar bilan bog‘liq. Ushbu ishda mis, xlorid kislota, ammoniy xlorid va gazsimon xlor asosida xlorokuprat muhitini hosil qilish hamda keyinchalik mis xlorid zarrachalarini AG-3 va AG-74 faollashtirilgan ko‘mirlariga sorbsion usulda mahkamlashga asoslangan CuCl saqlovchi katalizatorlarni tayyorlash usuli taklif etildi. CuCl eritmasining havodagi barqarorligi, eritmaning uglerodli tashuvchilar tomonidan yutilishi, sirtning funksional tarkibi (IK-spektroskopiya) o‘rganildi. Aniqlanishicha, dastlabki eritma tarkibida 15,4% CuCl va 3,43% CuCl₂ mavjud bo‘lib, uning havoda saqlanishi Cu(I)/Cu(II) nisbatining o‘zgarishiga olib keladi; bu holat ayniqsa 20 °C haroratda 120 soat davomida yaqqol namoyon bo‘ladi. Faollashtirilgan ko‘mir bilan 8 soat davomida kontakt qilish AG-74 uchun yutilish ko‘rsatkichining (1,825) AG-3 ga (1,6125) nisbatan yuqoriroq ekanligini ko‘rsatdi. IK-spektrlar uglerod sirtidagi O–H, C=O va C–O funksional guruhlari mis-xlorid zarrachalarini ushlab turishda ishtirok etishini ko‘rsatadi. Olingan natijalar majmuasi AG-74 ni CuCl saqlovchi fazalarni barqarorlashtirish va vinilxloridning asetilenli sintezi uchun dispers, simobsiz prekatalizatorlarni shakllantirishda yanada istiqbolli tashuvchi ekanligini ko‘rsatadi.


Adabiyotlar

  1. Minamata Convention on Mercury. Manufacturing processes in which mercury is used: insights. Accessed 11 May 2026.
  2. Hutchings G.J. Vapor phase hydrochlorination of acetylene: correlation of catalytic activity of supported metal chloride catalysts. Journal of Catalysis. 1985;96(1):292-295. doi:10.1016/0021-9517(85)90383-5.
  3. Qiao X., Zhao Z.-H., Zhang J. Progress in mercury-free catalysts for acetylene hydrochlorination. Catalysis Science & Technology. 2024;14:3838-3852. doi:10.1039/D4CY00549J.
  4. Wang T., Jiang Z., Tang Q., et al. Interactions between atomically dispersed copper and phosphorous species are key for the hydrochlorination of acetylene. Communications Chemistry. 2022;5:2. doi:10.1038/s42004-021-00619-7.
  5. Wang B., Jin C., Shao S., et al. Electron-deficient Cu site catalyzed acetylene hydrochlorination. Green Energy & Environment. 2023;8(4):1128-1140. doi:10.1016/j.gee.2022.01.005.
  6. Zhang Y., Li S., Qiao X., Guan Q., Li W. Efficient and stable N-heterocyclic ketone-Cu complex catalysts for acetylene hydrochlorination: the promotion effect of ligands revealed from DFT calculations. Physical Chemistry Chemical Physics. 2023;25:25581-25593. doi:10.1039/D3CP02514D.
  7. Fu Y., Sun X., Zhang J., Huang J. A self-disperse copper-based catalyst synthesized via a dry mixing method for acetylene hydrochlorination. Catalysts. 2024;14(3):207. doi:10.3390/catal14030207.