TOMCHILATIB SUG‘ORISHDA TUPROQ NAMLANISHI KONTURLARI HOSIL BO‘LISHINING MATEMATIK MODELI

Karimov G. H.


Annotatsiya

Ushbu ilmiy maqolada tomchilatib sug‘orish tizimlarida tuproqning namlanishi va unda xarakterli konturlar (namlik pufaklari) hosil bo‘lish jarayonining mukammallashtirilgan matematik modellashtirish prinsiplari nazariy jihatdan kengaytirilgan holda tahlil qilingan. Maqolada to‘yinmagan va qisman to‘yingan g‘ovakli muhitlarda gidrodinamik jarayonlarni ifodalovchi Richards differensial tenglamasi va uning amaliy muhandislik yechimlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, tuproqning o‘ziga xos fizik-mexanik xususiyatlari (mexanik tarkibi, g‘ovakligi, boshlang‘ich va qoldiq namligi, solishtirma og‘irligi) hamda tomizgich sarfining vaqt o‘tishi bilan namlanish konturi geometriyasiga ko‘rsatadigan dinamik ta'siri batafsil tahlil qilingan. Tadqiqotda namlanish konturining vertikal va gorizontal o‘qlari bo‘yicha tarqalish tezligi, front chegaralari va ularni amaliy loyihalashga tatbiq etish usullari yoritilgan. Olingan nazariy modellar tizimi sug‘orish me’yorlarini to‘g‘ri belgilash, transpiratsiya va evaporatsiya koeffitsiyentlarini optimallashtirish hamda mintaqaviy suv resurslarini tubdan tejash imkonini beradi.


Adabiyotlar

  1. Richards, L. A. (1931). Capillary conduction of liquids through porous mediums. Physics, 1(5), 318-333.
  2. van Genuchten, M. Th. (1980). A closed-form equation for predicting the hydraulic conductivity of unsaturated soils. Soil Science Society of America Journal, 44(5), 892-898.
  3. Radniya, M., & Neyshabouri, M. R. (2015). Modeling of soil wetting pattern under drip irrigation using HYDRUS-2D. Journal of Agricultural Water Management, 152, 212-221.
  4. Xamidov, M. X., & Isabaev, K. T. (2019). Suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalari. Toshkent: "TAQI".
  5. Baron, E. A. (2021). Mathematical modeling of moisture transport in unsaturated soils under point source irrigation. International Journal of Soil Mechanics, 14(3), 45-54.