SHАHАR YO‘NАLISHLI АVTOBUSLАR HАRАKАT MUNTАZАMLIGINI BАHOLАSH KOEFFITSIYENTINI АNIQLАSH USLUBI (Termiz shahri misolida)
Ikromov M. D.
Annotatsiya
Maqolada shahar yo‘nalishli avtobuslar harakat muntazamligini baholash va aniqlash masalasi Termiz shahri misolida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda muntazamlikni faqat jadvalga rioya qilish bilan emas, balki qatnov intervali tebranishi, kechikish darajasi, yo‘lovchi oqimining o‘zgaruvchanligi va yo‘nalish uzunligi bilan bog‘liq holda baholash zarurligi asoslanadi. Taklif etilgan uslubda avtobuslarning rejalashtirilgan va amaldagi qatnov intervallari, reys vaqtidagi og‘ishlar hamda yo‘lovchi oqimi notekisligi yagona integrallashgan koeffitsiyent orqali baholanadi. Termiz shahridagi marshrutlar bo‘yicha mavjud statistik ma’lumotlar asosida muntazamlikni aniqlash algoritmi, hisoblash formulalari, jadval va diagrammalar ishlab chiqildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, yo‘lovchi oqimi yuqori bo‘lgan, yo‘nalish uzunligi katta va tirbandlik ta’siri sezilarli bo‘lgan marshrutlarda interval notekisligi muntazamlik koeffitsiyentini pasaytiradi. Uslubdan transport boshqaruvi organlari, tashuvchi korxonalar va dispetcherlik xizmatlarida yo‘nalishlar bo‘yicha muntazamlikni tezkor baholash, muammoli marshrutlarni aniqlash hamda jadvalni takomillashtirishda foydalanish mumkin.
Adabiyotlar
- Hickman M.D. An analytic stochastic model for the transit vehicle holding problem. Transportation Science. 2001. Vol. 35(3). P. 215-237.
- Bartholdi J.J., Eisenstein D.D. A self-coordinating bus route to resist bus bunching. Transportation Research Part B: Methodological. 2012. Vol. 46(4). P. 481-491.
- Daganzo C.F. A headway-based approach to eliminate bus bunching: system-oriented analysis and comparisons. Transportation Research Part B: Methodological. 2009. Vol. 43(10). P. 913-921.
- Xuan Y., Argote J., Daganzo C.F. Dynamic bus holding strategies for schedule reliability: optimal linear control and performance analysis. Transportation Research Part B: Methodological. 2011. Vol. 45(10). P. 1831-1845.
- Cats O., Larijani A.N., Koutsopoulos H.N., Burghout W. Impacts of holding control strategies on transit performance. Transportation Research Record. 2011. No. 2216. P. 51-58.
- Currie G., Fournier N., De Gruyter C. International expert perspectives on public transport service quality and passenger experience. Journal of Public Transportation. 2011. Vol. 14(2). P. 1-20.
- de Oña J., de Oña R., Eboli L., Mazzulla G. Perceived service quality in bus transit service: a structural equation approach. Transport Policy. 2013. Vol. 29. P. 219-226.
- Chioni E., Cats O., Koutsopoulos H.N., Jenelius E. Spatial analysis of bus bunching and service regularity using geographically weighted models. Transportation Research Record. 2020. Vol. 2674(7). P. 351-363.
- Li Y., Wang Y., Sun D., Liu L. Risk analysis of bus operation based on Bayesian network models. Accident Analysis and Prevention. 2017. Vol. 104. P. 39-50.
- Zhang C., Ma J., Li X., Hu X. Explainable machine learning for public transport travel time and reliability analysis. Transportation Research Part C: Emerging Technologies. 2021. Vol. 128. Article 103175.
- Vuchic V.R. Urban Transit: Operations, Planning, and Economics. Hoboken: John Wiley & Sons, 2005. 644 p.
- Ceder A. Public Transit Planning and Operation: Theory, Modeling and Practice. Oxford: Butterworth-Heinemann, 2007. 640 p.
- Eberlein X.J., Wilson N.H.M., Bernstein D. The holding problem with real-time information available. Transportation Science. 2001. Vol. 35(1). P. 1-18.
- Turnquist M.A., Bowman L.A. The effects of network structure on reliability of transit service. Transportation Research Part B. 1980. Vol. 14(1-2). P. 79-86.
- Osuna E.E., Newell G.F. Control strategies for an idealized public transportation system. Transportation Science. 1972. Vol. 6(1). P. 52-72.
- Newell G.F., Potts R.B. Maintaining a bus schedule. Proceedings of the 2nd Australian Road Research Board Conference. 1964. Vol. 2. P. 388-393.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 10-yanvardagi PQ-2724-son qarori. Aholiga transport xizmati ko‘rsatish hamda shaharlar va qishloqlarda avtobuslarda yo‘lovchilar tashish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 6-martdagi PQ-4230-son qarori. Yuk va yo‘lovchi tashish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni. 2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son Farmoni. O‘zbekiston - 2030 strategiyasi to‘g‘risida.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 16-fevraldagi PQ-59-son qarori. Jamoat transporti tizimini isloh qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida.
- O‘zbekiston Respublikasining Avtomobil transporti to‘g‘risidagi qonuni. Toshkent: Adolat, amaldagi tahrir.
- O‘zbekiston Respublikasining Yo‘l harakati xavfsizligi to‘g‘risidagi qonuni. Toshkent: Adolat, amaldagi tahrir.
- O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi. Jamoat transporti xizmatlarini rivojlantirish bo‘yicha uslubiy materiallar. Toshkent, 2023.
- O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. Transport va aloqa statistik ko‘rsatkichlari. Toshkent, 2024.
- Surxondaryo viloyati hokimligi. Termiz shahri ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish ko‘rsatkichlari. Termiz, 2024.
- Termiz shahar hokimligi. Shahar transport infratuzilmasi va yo‘lovchi tashish holati bo‘yicha ma’lumotlar. Termiz, 2024.
- Surxondaryo viloyati Transport boshqarmasi. Termiz shahar avtobus yo‘nalishlari pasportlari va ish ko‘rsatkichlari. Termiz, 2024.
- Transportation Research Board. Transit Capacity and Quality of Service Manual. 3rd ed. Washington, DC: TRB, 2013.
- Transportation Research Board. Transit Capacity and Quality of Service Manual. 4th ed. Washington, DC: TRB, 2023.