BUXORO VILOYATIDA RAQAMLI GEOTEXNOLOGIYALAR VA SUN'IY INTELLEKT ASOSIDA BIOLOGIK TURLAR MONITORINGINI YAXSHILASH
Murodova K. U. & Ibroyimova B. I.
Annotatsiya
Maqolada Buxoro viloyatida an'anaviy dala kuzatuvlarini raqamli geofazoviy texnologiyalar, masofadan zondlash, Geografik axborot tizimlari (GIS) va sun'iy intellekt bilan integratsiya qilish orqali biologik xilma-xillik monitoringini takomillashtirishning ilmiy va metodologik asoslari o'rganiladi. Buxoro viloyatining cho'l va yarim cho'l landshaftlari, suv ekotizimlari, tabiiy yaylovlar, voha ekotizimlari va muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarida biologik xilma-xillikni baholash uchun ko'p manbali geofazoviy ma'lumotlarni integratsiyalashga asoslangan raqamli monitoring modeli taklif qilingan. Tadqiqot Sentinel-2 sun'iy yo'ldosh tasvirlari, GIS qatlamlari, meteorologik va gidrologik ma'lumotlar, dala kuzatuvlari va kamera tuzoq ma'lumotlaridan foydalanishni asoslaydi. O'simliklar dinamikasi, suv ekotizimining o'zgarishi va yashash muhitining o'zgarishini aniqlash uchun NDVI, NDWI va SAVI kabi spektral indekslarga asoslangan baholash algoritmi taklif qilingan. Ekologik xavf zonalarini avtomatik tasniflash va ustuvor biologik xilma-xillik monitoringi joylarini aniqlash uchun mashinani o'rganish algoritmlari taklif qilingan. Taklif qilinayotgan yondashuv Buxoro viloyatida biologik xilma-xillik monitoringini fazoviy aniq, vaqt bo'yicha uzluksiz, raqamli va qaror qabul qilishga yo'naltirilgan monitoring tizimiga aylantirishga hissa qo'shishi mumkin.
Adabiyotlar
- Ministry of Ecology, Environmental Protection and Climate Change of the Republic of Uzbekistan. National strategic directions for the conservation of biological diversity. Tashkent.
- Qalandarova D.D., Nuriddinov R.M. Geographical features of the nature of the Bukhara region and the causes and consequences of their geoecological state // Educational Research in Universal Sciences. 2023.
- Ro'ziyev S.S. Preservation of biological diversity in the Bukhara region: economic analysis and priority areas // Green economy and development. 2025. No. 3.
- Wang J. et al. Towards consistently measuring and monitoring habitat condition with airborne laser scanning and unmanned aerial vehicles // Ecological Indicators. 2024. Vol. 169. 112970. DOI: 10.1016/j.ecolind.2024.112970.
- Chowdhury M. et al. AI-driven remote sensing enhances Mediterranean seagrass monitoring and conservation to combat climate change and anthropogenic impacts // Scientific Reports. 2024. Vol. 14. Article 8360.
- Systematic review of remote sensing technology for grassland biodiversity monitoring: Current status and challenges // Global Ecology and Conservation. 2024. Vol. 54. e03196.
- Hu Z., Wang T., Skidmore A.K., Lamprey R. A review of deep learning techniques for detecting animals in aerial and satellite images // International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation. 2024. Vol. 128. Article 103732. DOI: 10.1016/j.jag.2024.103732.
- Almeida B., David J., Campos F.S., Cabral P. Satellite-based Machine Learning modeling of Ecosystem Services indicators: A review and meta-analysis // Applied Geography. 2024. Vol. 165. Article 103249. DOI: 10.1016/j.apgeog.2024.103249.
- Advances in Remote Sensing and Machine Learning Methods for Invasive Plants Study: A Comprehensive Review // Remote Sensing. 2024. Vol. 16. Article 3781.
- Development of a cost-efficient automated wildlife camera network in a European Natura 2000 site // Basic and Applied Ecology. 2024. Vol. 79. P. 141–152. DOI: 10.1016/j.baae.2024.06.006.