YUQORI SAMARALI MIKROTO‘LQIN–VAKUUM QURITGICHLARI: ZAMONAVIY HOLATI, ENERGIYA SAMARADORLIGI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Baxshullayeva M. B.
Annotatsiya
Maqolada yuqori samarali mikroto‘lqin–vakuum quritish texnologiyalarining zamonaviy ilmiy-texnik holati adabiyotlar tahlili asosida umumlashtirilgan. Mikroto‘lqin energiyasining hajmiy dielektrik qizdirish mexanizmi, vakuum ostida suvning qaynash harorati pasayishi, ichki bug‘ bosimi va namlik migratsiyasining jadallashuvi quritish intensivligini belgilovchi asosiy omillar sifatida ko‘rib chiqilgan. Statik, aylanuvchi, uzluksiz va gibrid mikroto‘lqin–vakuum quritgichlarning konstruktiv xususiyatlari, magnetron va to‘lqin o‘tkazgich tizimi, vakuum kamerasi, kondensator va boshqaruv bloklarining o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilingan. So‘nggi tadqiqotlarda quritish vaqtining keskin qisqarishi, rang va biofaol komponentlarning yaxshi saqlanishi, ayrim tizimlarda energiya sarfining kamayishi hamda issiqlik va massa almashinuvi modellarining takomillashgani ko‘rsatilgan. Shu bilan birga, notekis elektromagnit maydon, “issiq nuqta”lar, mahsulotning dielektrik xossalariga kuchli bog‘liqlik, vakuum tizimining qo‘shimcha energiya talabi, masshtablash va kapital xarajatlar kabi cheklovlar saqlanib qolmoqda. Adabiyotlar tahlili asosida energiya samaradorligini baholash uchun maxsus energiya sarfi, namlikni ajratishning maxsus ko‘rsatkichi va umumiy foydali ish koeffitsiyentini birgalikda qo‘llash zarurligi asoslangan. Shuningdek, qattiq jismli mikroto‘lqin generatorlari, ko‘p manbali rezonatorlar, aylanuvchi kameralar, COMSOL asosidagi raqamli egizaklar, real vaqt sensori va sun’iy intellekt asosidagi adaptiv boshqaruv istiqbolli yo‘nalish sifatida ajratilgan. O‘zbekiston sharoitida meva-sabzavot, dorivor o‘simlik va qishloq xo‘jaligi xomashyosini qayta ishlash uchun quyosh fotoelektr energiyasi bilan integratsiyalangan mikroto‘lqin–vakuum quritgichlarni yaratish alohida ilmiy-amaliy ahamiyatga ega ekani ko‘rsatilgan.
Adabiyotlar
- González-Cavieres L., Pérez-Won M., Tabilo-Munizaga G., Jara-Quijada E., Díaz-Álvarez R., Lemus-Mondaca R. Advances in vacuum microwave drying (VMD) systems for food products. Trends in Food Science & Technology. 2021;116:626–638. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2021.08.005.
- An N.-N., Li D., Wang L.-J., Wang Y. Factors affecting energy efficiency of microwave drying of foods: an updated understanding. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2024;64(9):2618–2633. https://doi.org/10.1080/10408398.2022.2124947.
- Zahoor I., Mir T.A., Ayoub W.S., Farooq S., Ganaie T.A. Recent applications of microwave technology as novel drying of food – Review. Food and Humanity. 2023;1:92–103. https://doi.org/10.1016/j.foohum.2023.05.001.
- Dumpler J., Moraru C.I. Modeling the drying kinetics of microwave vacuum drying of concentrated skim milk: correlation of dielectric properties, drying stages, and specific energy demand at pilot scale. Drying Technology. 2023;41(1):17–33. https://doi.org/10.1080/07373937.2022.2080220.
- Zhang D., Huang D., Zhang X., Zhao H., Gong G., Tang X., Li L. Drying performance and energy consumption of Camellia oleifera seeds under microwave-vacuum drying. Food Science and Biotechnology. 2023;32(7):969–977. https://doi.org/10.1007/s10068-022-01239-0.
- Zang Z., Huang X., He C., Zhang Q., Jiang C., Wan F. Improving Drying Characteristics and Physicochemical Quality of Angelica sinensis by Novel Tray Rotation Microwave Vacuum Drying. Foods. 2023;12(6):1202. https://doi.org/10.3390/foods12061202.
- Marzuki S.U., Pranoto Y., Khumsap T., Nguyen L.T. Effect of blanching pretreatment and microwave-vacuum drying on drying kinetics and physicochemical properties of purple-fleshed sweet potato. Journal of Food Science and Technology. 2021;58(8):2884–2895. https://doi.org/10.1007/s13197-020-04789-5.
- Yue Y., Zhang Q., Ma G., Wan F., Zang Z. Quality Evaluation and Heat and Mass Transfer Mechanism of Microwave Vacuum Drying of Astragalus Roots. Foods. 2024;13(19):3075. https://doi.org/10.3390/foods13193075.
- Joardder M.U.H., Karim M.A. Toward Uniform Microwave Heating in Food Drying: Principles, Technologies, and Emerging Trends. Food Engineering Reviews. 2025;17:946–965. https://doi.org/10.1007/s12393-025-09426-5.
- An J., Xie H., Yan J., Wei H., Wu Y., Liao X. A review of applications of energy analysis: Grain, fruit and vegetable drying technology. Energy Reports. 2024;12:5482–5506. https://doi.org/10.1016/j.egyr.2024.11.037.
- Liu P., Song F., Zheng Y., Li Z., Song C., Li J., Jin G. Intelligent control of microwave vacuum drying based on online aroma monitoring. Journal of Food Engineering. 2024;380:112148. https://doi.org/10.1016/j.jfoodeng.2024.112148.
- Vezi N., Silue Y., Fawole O. Advances in Combined Drying Techniques for Enhancing Dried Fruits’ Quality, Drying Efficiency, and Energy Conservation: A Critical Review. Foods. 2026;15(17):3019. https://doi.org/10.3390/foods15173019.
- Dumpler J., Moraru C.I. Microwave vacuum drying of dairy cream: Processing, reconstitution, and whipping properties of a novel dairy product. Journal of Dairy Science. 2024;107(2):774–789. https://doi.org/10.3168/jds.2023-23657.
- Ando Y., Hagiwara S., Nabetani H., Sotome I., Okunishi T., Okadome H., Orikasa T., Tagawa A. Improvements of drying rate and structural quality of microwave-vacuum dried carrot by freeze-thaw pretreatment. LWT. 2019;100:294–299. https://doi.org/10.1016/j.lwt.2018.10.064.
- Bórquez R., Melo D., Saavedra C. Microwave–vacuum drying of strawberries with automatic temperature control. Food and Bioprocess Technology. 2015;8:266–276. https://doi.org/10.1007/s11947-014-1400-0.
- Orikasa T., Koide S., Okamoto S., Imaizumi T., Muramatsu Y., Takeda J., Shiina T., Tagawa A. Applicability of vacuum-microwave drying for tomato fruit based on evaluations of energy cost, color, functional components, and sensory qualities. Journal of Food Processing and Preservation. 2018;42:e13625. https://doi.org/10.1111/jfpp.13625.
- Mousa N., Farid M. Microwave vacuum drying of banana slices. Drying Technology. 2002;20(10):2055–2066. https://doi.org/10.1081/DRT-120015584.
- Chandrasekaran S., Ramanathan S., Basak T. Microwave food processing—a review. Food Research International. 2013;52(1):243–261. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2013.02.033.
- Ramachandran R.P., Nadimi M., Cenkowski S., Paliwal J. Advancement and Innovations in Drying of Biopharmaceuticals, Nutraceuticals, and Functional Foods. Food Engineering Reviews. 2024;16:540–566. https://doi.org/10.1007/s12393-024-09381-7.
- González-Cavieres L. et al. (reviewed sources on static, rotary, continuous-flow and patented VMD equipment). Trends in Food Science & Technology. 2021;116:626–638. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2021.08.005.