ICHKI VA MAVSUMIY MIGRATSIYANI HISOBGA OLGAN HOLDA UMUMTA’LIM MAKTABLARIDAGI O‘QUVCHILAR OQIMI VA SIG‘IM TALABINI PROGNOZLASH: O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI MISOLIDA

Boboqulova D. X. & Murodova Z. R.


Annotatsiya

Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi umumta’lim maktablarida o‘quvchilar oqimi va maktab sig‘imiga bo‘lgan talabni prognozlashda ichki hamda mavsumiy migratsiya omillarini hisobga olish masalasi ilmiy-uslubiy jihatdan tahlil qilinadi. Aholi sonining o‘sishi, urbanizatsiya jarayonlari, hududlararo ko‘chish, mavsumiy mehnat migratsiyasi, yangi turar joy massivlarining shakllanishi va iqtisodiy markazlarga yaqin hududlarda aholi zichligining ortishi umumta’lim maktablari infratuzilmasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, umumta’lim maktablaridagi o‘quvchilar soni 2010-yildagi 4 695,3 ming nafardan 2025-yilda 6 870,5 ming nafarga yetgan, ya’ni o‘quvchilar sonida barqaror o‘sish kuzatilmoqda . Bunday sharoitda maktab sig‘imini rejalashtirish faqat tug‘ilish ko‘rsatkichlari yoki mavjud maktablar soniga asoslanmasdan, balki hududiy demografik dinamika, ichki migratsiya yo‘nalishlari, mavsumiy o‘quvchi harakati va mahalliy infratuzilma imkoniyatlari bilan bog‘liq holda amalga oshirilishi lozim. Maqolada o‘quvchilar oqimini prognozlashning demografik, hududiy, statistik va axborot-tahliliy yondashuvlari, maktab sig‘imini aniqlash mezonlari, mavjud muammolar va ularning yechimlari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, umumta’lim maktablarida sig‘im talabini aniq prognozlash uchun raqamli monitoring tizimi, GIS xaritalash, elektron o‘quvchi registri, migratsiya indikatorlari va mahalla kesimidagi ma’lumotlarni integratsiya qilish zarur.


Adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Umumta’lim maktablarida o‘quvchilar soni bo‘yicha statistik ma’lumotlar. 2010–2025-yillar.
  2. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. General secondary education statistics, 2025/2026 academic year.
  3. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Umumta’lim muassasalari soni bo‘yicha statistik ma’lumotlar. 2025/2026-o‘quv yili.
  4. UNICEF Uzbekistan. Situation Analysis of Children and Adolescents in Uzbekistan. 2024.
  5. UNESCO. Educational Planning and Management: Demographic and Infrastructure Approaches. Paris: UNESCO, 2020.
  6. OECD. Education at a Glance: Indicators for Education Systems. OECD Publishing, 2023.
  7. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi. Umumiy o‘rta ta’lim maktablari to‘g‘risida statistik ma’lumotlar. 2024–2025-o‘quv yili.