ICHKI VA MAVSUMIY MIGRATSIYA OMILLARINI HISOBGA OLGAN HOLDA UMUMTA’LIM MAKTABLARIDAGI O‘QUVCHILAR OQIMINI PROGNOZLASH MODELI
Boboqulova D. X. & Murodova Z. R.
Annotatsiya
Ushbu maqolada umumta’lim maktablaridagi o‘quvchilar oqimini prognozlashda ichki va mavsumiy migratsiya omillarini hisobga olishga asoslangan konseptual model ilmiy-uslubiy jihatdan yoritiladi. O‘zbekiston Respublikasida aholi sonining o‘sishi, urbanizatsiya jarayonlari, yangi turar joy massivlarining shakllanishi, hududlararo mehnat harakati, mavsumiy ko‘chishlar va iqtisodiy markazlarga yaqin hududlarda aholi zichligining ortishi umumta’lim maktablaridagi o‘quvchilar kontingentiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Rasmiy statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda umumta’lim muassasalaridagi o‘quvchilar soni 2010-yildan 2025-yilgacha sezilarli darajada oshgan bo‘lib, bu maktab sig‘imi va o‘quvchilar oqimini oldindan prognozlash zaruratini kuchaytiradi. Maqolada o‘quvchilar oqimini prognozlashda demografik, migratsion, hududiy-infratuzilmaviy va ta’lim kontingenti ko‘rsatkichlarini integratsiyalash zarurligi asoslanadi. Taklif etilayotgan model demografik kohorta, migratsion balans, mavsumiy koeffitsiyent, GIS xaritalash, elektron o‘quvchi registri va ssenariyli prognozlash yondashuvlariga tayanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, ichki va mavsumiy migratsiyani hisobga oluvchi raqamli prognozlash modeli maktablarda ortiqcha yuklamaning oldini olish, yangi maktablar qurish ehtiyojini aniqlash, mavjud infratuzilmadan samarali foydalanish va ta’lim resurslarini hududlar kesimida oqilona taqsimlash imkonini beradi.
Adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Umumta’lim muassasalarida o‘quvchilar soni bo‘yicha statistik ma’lumotlar. SIAT ma’lumotlar bazasi, 2010–2025-yillar.
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarining I–IV sinf o‘quvchilari soni. SIAT ma’lumotlar bazasi.
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarining V–IX sinf o‘quvchilari soni. SIAT ma’lumotlar bazasi.
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarining X–XI sinf o‘quvchilari soni. SIAT ma’lumotlar bazasi.
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarining birinchi sinfiga qabul qilingan jami o‘quvchilar soni. SIAT ma’lumotlar bazasi.
- UNICEF Uzbekistan. Situation Analysis of Children and Adolescents in Uzbekistan. 2024.
- UNESCO. Educational Planning and Management: Demographic and Infrastructure Approaches. Paris: UNESCO, 2020.