BUXORO TARIXIY SHAHAR MUHITIDA ADAPTIV RESTAVRATSIYANI ILMIY ASOSLASH VA LOYIHALASH METODIKASI
Djurayev M. U.
Annotatsiya
Ushbu maqolada Buxoro tarixiy shahar muhitidagi me’moriy meros obyektlarini adaptiv restavratsiya qilishning ilmiy-metodik asoslari ishlab chiqiladi. Tadqiqotda autentiklik (asllik), minimal aralashuv, qaytariluvchanlik, farqlanuvchanlik va ijtimoiy muvofiqlik tamoyillari yagona qaror qabul qilish tizimida ko‘rib chiqiladi. Tarixiy obyektni faqat alohida bino sifatida emas, balki mahalla-kvartal, ko‘cha, guzar, tarixiy funksiyalar va jamoaviy xotira bilan bog‘langan madaniy-fazoviy birlik sifatida baholash taklif etiladi. Adaptiv foydalanishdan oldin raqamli qayd etish, diagnostika, qiymatlar ierarxiyasini tuzish va funksional ssenariylarni ko‘p mezonli baholash zarurligi asoslanadi. Shuningdek, HBIM va Digital Twin texnologiyalarining restavratsiya qarorlarini hujjatlashtirish va keyingi monitoring bilan bog‘lash imkoniyatlari yoritiladi. Natijada Buxoro sharoitida qo‘llash mumkin bo‘lgan bosqichma-bosqich metodik algoritm va baholash mezonlari tizimi shakllantiriladi.
Adabiyotlar
- ICOMOS. International Charter for the Conservation and Restoration of Monuments and Sites (The Venice Charter). — Paris: ICOMOS, 1964. — 4 p.
- ICOMOS. The Nara Document on Authenticity. — Nara: ICOMOS, 1994. — 4 p.
- ICOMOS. Principles for the Analysis, Conservation and Structural Restoration of Architectural Heritage. — Paris: ICOMOS, 2003. — 6 p.
- Plevoets, B., Van Cleempoel, K. Adaptive Reuse of the Built Heritage: Concepts and Cases of an Emerging Discipline. — London: Routledge, 2019. — 256 p.
- Counsell, J., Mahdjoubi, L., Arayici, Y., Ahmed Nagy, G., Hawas, S. Heritage Building Information Modelling. — Boca Raton: CRC Press, 2017. — [китоб манбаси].
- Andreucci, M.B., Karagözler, S. Adaptive Reuse of Existing Buildings. In: Bragança, L. et al. Circular Economy Design and Management in the Built Environment. — Cham: Springer, 2025. — Chapter 11.
- Ender, C., Jokilehto, J., Lemaire, R., Silva, R. The Venice Charter 1964–1994. — Paris: ICOMOS, 1994. — 213 p.