CHIZIQLI DINAMIK TIZIMLARNING BOSHQARUVCHANLIGI, KALMAN MEZONI VA ZAMONAVIY UMUMLASHTIRILGAN YONDASHUVLAR
Safarov E. X.
Annotatsiya
Ushbu maqolada chiziqli vaqt-invariant dinamik tizimlarning boshqaruvchanligini tahlil qilish, Kalman mezoni asosida boshqaruvchanlik shartlarini aniqlash hamda zamonaviy nazariy umumlashtirishlar ko‘rib chiqiladi. Boshqaruvchanlik nazariyasi minimal realizatsiya, Kalman dekompozitsiyasi, differensial-algebraik va fraksion tartibli tizimlarga qo‘llanishi misolida yoritiladi, MATLAB muhitida olib borilgan hisoblashlar va misollar orqali esa amaliy ahamiyati namoyish etiladi. Natijalar chiziqli tizimlar uchun klassik Kalman rank mezoni hali ham asosiy vosita ekanini, biroq zamonaviy tadqiqotlarda uni fraksion, impulsli, kechikishli va katta o‘lchamli tarmoqlar uchun umumlashtirish yo‘nalishlari faol rivojlanayotganini ko‘rsatadi.
Adabiyotlar
- Ogata, K. (2010). Modern control engineering (5th ed.). Prentice Hall.
- Kailath, T. (1980). Linear systems. Prentice-Hall. 3. Chen, C.-T. (1999). Linear system theory and design (3rd ed.). Oxford University Press.
- Dorf, R. C., & Bishop, R. H. (2017). Modern control systems (13th ed.). Pearson.
- MathWorks. (2023). MATLAB Control System Toolbox documentation. https://www.mathworks.com/help/control
- Sontag, E. D. (2013). Kalman’s controllability rank condition: From linear to nonlinear. In Essays on control: Perspectives in the theory and its applications (pp. 453–462). Birkhäuser.
- Riahi, A., & Tatar, N.-E. (2020). Basic control theory for linear fractional differential equations: Controllability and observability. Frontiers in Physics, 8, 377.
- Li, Y., & Wang, J. (2020). Kalman rank criterion for the controllability of fractional impulse controlled systems. IET Control Theory & Applications, 14(17), 2349–2358.
- Trenn, S., & Reis, T. (2014). Kalman controllability decompositions for differential-algebraic systems. Systems & Control Letters, 70, 21–31.
- Klamka, J. (2013). Controllability of dynamical systems: A survey. Archives of Control Sciences, 23(3), 257–289.
- Berg, T., & Reis, T. (2014). Controllability of linear differential-algebraic systems – A survey. In Differential-Algebraic Equations Forum. Springer.
- Eden, M., Farina, L., & Rinaldi, F. (2021). Positive output controllability of linear discrete-time invariant systems. Control and Cybernetics, 50(3), 327–352.
- Zhang, H., Xu, T., & Li, X. (2024). Target controllability: A feed-forward greedy algorithm in complex networks. Bioinformatics, 40(11), btae630.
- Kuo, B. C. (2012). Automatic control systems (9th ed.). Wiley.